Arap Baharı: 10 yıl önceki isyanların yankısı neden ve nasıl sürüyor?

10 yıl önce Kahire'de tanık olduğum bir an, "Bir dakika bu sıradan bir protestodan farklı" dememe yol açmıştı.

DÜNYA 13.02.2021, 13:07 Tugs Enkh
1
Arap Baharı: 10 yıl önceki isyanların yankısı neden ve nasıl sürüyor?

10 yıl önce Kahire'de tanık olduğum bir an, "Bir dakika bu sıradan bir protestodan farklı" dememe yol açmıştı.

Dönemin Mısır Devlet Başkanı Hüsnü Mübarek'e karşı başlayan ilk protestolardan birkaç gün sonra, bir Cuma günüydü.

Nükleer silahların yayılmasını önleme faaliyetleri ile Nobel Barış Ödülü alan Mohamed El Baradey rejimi eleştirmeye başlamıştı. Her zaman barışçıl protesto taraftarı olsa da, Cuma günü camiye gittiğinde herkes bir gerilim yaşanmasını bekliyordu.

Caminin etrafında yüzlerce polis, binlerce eylemci bekleme halindeydi.

Mübarek'e muhalefet konusunda kuşkularım vardı. Önceki yıl birkaç eylem görmüştüm ve genelde cesur orta sınıf eylemcilerin çok sert bir şekilde gözaltına alınana kadar slogan atması şeklinde oluyordu.

O Cuma günü, namazdan sonra eylemciler polisle karşı karşıya geldi.

Mübarek karşıtı gösteri

KAYNAK,REUTERS

Bu sefer işlerin farklı olacağını anladığım an ise protestocuların eğitimli orta sınıf değil, yoksul ve çaresiz Mısırlı adamlar olduğunu gördüğüm andı.

Polis araçlarını ters çevirip ateşe verdiler. Göz yaşartıcı gaz ve coplara rağmen durmadılar.

Kentli yoksullar olmadan devrimlerin hiçbir gücü yoktur.

Jeremy Bowen 2011'de Kahire'de

Jeremy Bowen 2011'de Kahire'de

O gün kalabalıklar Nil Nehri üzerinden, kentin sembolik merkezi olan Tahrir Meydanı'na giden köprülerden geçebilmek için polisle çatıştı.

10 yıl önce Hüsnü Mübarek devrildiğinde, onun destekçilerine karşı 18 gün boyunca dövüşmüş protestocular bunu büyük bir sevinçle karşıladı.

Aynı günün akşamında ise rejimin sokağa çıkma yasağı nedeniyle kentin gömüldüğü sessizliği, meydandaki çatışma sesleri deldi.

Şiddet dolu ve sıra dışı bir başka günde ise protestoculara develere binen adamlar saldırmıştı...

mübarek destekçilerinin develi saldırısı

KAYNAK,EPA

Devrimin gerçek anlamda bir lideri olmaması, daha popüler ve demokratik hissettiriyordu.

Ama aynı neden, sonunu da getirdi.

Protestolarda öne çıkan genç kitleler kendilerini siyasi bir güce dönüştürecek bir örgütlenmenin yolunu bulamadı. Bu anlaşılır bir durumdu. Yıllar süren otoriter yönetim, yüzünden pek çok şeyi sıfırdan inşa etmeleri gerekiyordu.

Mursi posterleri

KAYNAK,AFP

2012'deki devlet başkanlığı seçimi, Mısır'daki iki örgütlü grubun adaylarını karşı karşıya getirdi.

Bir yanda 1920'lerden beri Mısır'ı bir şeriat devletine dönüştürmeye çalışan ve önlerinde büyük bir fırsat olduğunu düşünen Müslüman kardeşler vardı.

Diğer yanda ise 1952'de iktidarı ele geçirmelerinden bu yana ülkeyi yöneten ordu…

Mısır'da ekonominin büyük kısmını ve kârlı sektörleri kontrol eden ordu, iktidarını koruyabilmek için eski bir hava komutanı olan Mübarek'i feda etmişti.

Müslüman Kardeşler seçimi kazansa da ülkeyi kötü bir şekilde yönetti ve kendi tabanlarından olmayan kesimleri hızla ötekileştirdi.

2013'te gittikçe artan istikrarsızlık ve şiddet olaylarının gölgesinde, ordu yönetime el koydu.

mursi karşıtı gösteride uçan bir helikopter

KAYNAK,REUTERS

2014'ün başında çoğu sivil iki binden fazla kişi sokaklardaki şiddet nedeniyle hayatını kaybetmişti.

Bunlara ben de tanık oldum: Askerler, devrik lider Muhammed Mursi'nin tutulduğu üssün etrafında toplanan destekçilerine ateş açıyordu.

Müslüman Kardeşler'in oturma eylemlerindekilere ateş açan kolluk kuvvetlerinin 900'den fazla kişiyi öldürmesinin ardından aileler camilerde toplanan cesetleri, Ağustos sıcağında çürümeye başlamadan önce teşhis etmeye çalışıyordu.

Merdivenleri kanla kaplandığı için kayganlaşan bir camide, yakınlardaki Ramses Meydanı'nda düzenlenen büyük bir eylemde öldürülenler hızla kefenlere sarılıyordu.

Nahda Meydanı'nda Mursi yanlılarının oturma eylemi dağıtıldıktan sonra ortaya çıkan manzara

Ramses Meydanı'ndaki gösteride yaralanan bir Mursi destekçisi

KAYNAK,REUTERS

Ordu o dönemden bu yana ülkedeki iktidarını konsolide etti.

Liderleri Mareşal Abdülfettah es-Sisi, devlet başkanı olduktan sonra Mübarek döneminde denenenden çok daha kapsamlı ve acımasız bir polis devleti kurdu.

Rejime muhalefet etmek veya devlet başkanıyla alay etmek gibi sebeplerden on binlerce kişi tutuklandı.

İnsan hakları örgütleri tarafından adil olarak görülmeyen davalar sonucu yüzlerce kişi idam edildi.

Mübarek'in devrilmesi, Tunus'taki bir halk devriminden kısa bir süre sonra gerçekleşmişti. Ve Arap dünyasının geleneksel olarak kültürel ve politik merkezi konumunda görülen Mısır'da 2011 başında başlayan bu olaylar hızla tüm Orta Doğu'ya yayıldı.

Bu protestolar her şeyi değiştirdi. Fakat bu değişimler sokaklarda özgürlük ve rejimin devrilmesi için slogan atan kitlelerin arzuladığı yönde olmadı.

Otoriter liderler geri döndü. Yüz binlerce kişi öldü ve milyonlarca kişi evlerini kaybetti.

Cihatçı radikal gruplar güçlendi ve kendi varlıklarını sürdürme savaşı veren diktatörlüklerin baskısı altında yaşayan gençleri kendilerine çekebilecek söylemler geliştirdi.

ordu liderleri

KAYNAK,REUTERS

Yabancı güçlerin onları güvenilir müttefikler olarak görüp destekledikleri durumlarda, ülke içindeki yerleri kemikleşmiş otoriter liderleri devirmek çok zordur.

Mısır'daki rejim Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin finansal desteği olmadan zorlanırdı.

Devlet Başkanı Sisi, Batı ülkelerinden de önemli siyasal destek aldı.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Aralık 2020'de Sisi'ye Şeref Nişanı Büyük Haçı taktı.

Emmanuel Macron ve Abdul Fattah al-Sisi

KAYNAK,REUTERS

Sisi rejimine karşı çıktıkları için iki çocuğu cezaevinde olan Laila Soueif, bir Zoom görüşmesinde bana Batı ülkelerinin tutumlarının değişmesi gerektiğini söyledi:

"Batılı politikacıların kendi seçmenlerine bu bölgede istikrar için bu tür liderleri desteklemeleri gerektiğini söyleyerek onları ikna etmeye çalışıyor. 'İstikrar olmazsa milyonlarca göçmen gelir, terörizm yaşanır falan filan…

"Bu geçerli bir mazeret değil… Britanya halkı silah ve enerji şirketlerinin çıkarlarını halkın çıkarlarının önüne koyanlara hizmet ettiği için hükümetlerine hesap sormalı."

Egyptian activist and blogger Alaa Abdel Fattah (C) smiles next to his mother Laila Soueif (R) and sister Mona Seif (L) in Giza (17 May 2019)

KAYNAK,AFP

Rejimler iktidarlarını korumayı başarsa da istikrar veya rıza üretemedi.

Orta Doğu uzun ve zorlu bir değişim sürecinin içinde.

2011'de yolsuzluk, baskı ve işsizlikten bunalan gençler isyan etti. Bütün bu şikayetler bugün de geçerli.

30 yaş altındakiler arasında işsizliğin dünyada en fazla olduğu ülkeler, Arap ülkeleri.

Orta Doğu'da içten içe yayılan bir öfke var.

2011'den yeni bir demokrasi ile çıkmayı başaran tek ülke olan Tunus'ta bu yıl işsizliğe karşı büyük protestolar düzenlenmeye başladı.

Ekonomik ve siyasi çöküş yaşayan Lübnan'da ise eylemciler kamu binalarına saldırdı.

Gençlerin tavırları önemli, çünkü nüfusun büyük kısmını onlar oluşturuyor.

Covid-19 pandemisinin etkisi, mevcut sorunları daha da büyütüyor.

10 yıl önce umutlar ezilerek bastırılmıştı.

Fakat tarih bize baskının yalnızca korku eşiği aşılana kadar işe yaradığını gösteriyor.

Yorumlar (0)
parçalı bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 26 57
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 26 54
4. Trabzonspor 26 48
5. Hatayspor 26 45
6. Alanyaspor 26 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 26 40
9. Göztepe 26 35
10. Antalyaspor 26 34
11. Sivasspor 25 32
12. Konyaspor 25 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 26 29
15. Rizespor 26 28
16. Kayserispor 25 25
17. Başakşehir 26 25
18. Erzurumspor 26 25
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 25 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 24 53
2. Samsunspor 24 50
3. İstanbulspor 24 46
4. Altınordu 24 44
5. Adana Demirspor 24 42
6. Altay 24 41
7. Tuzlaspor 24 41
8. Ankara Keçiörengücü 24 39
9. Bursaspor 24 34
10. Bandırmaspor 24 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 24 26
13. Boluspor 24 26
14. Menemenspor 24 26
15. Balıkesirspor 24 25
16. Akhisar Bld.Spor 24 19
17. Ankaraspor 24 15
18. Eskişehirspor 24 7
Takımlar O P
1. Man City 26 62
2. M. United 26 50
3. Leicester City 26 49
4. West Ham 26 45
5. Chelsea 26 44
6. Liverpool 26 43
7. Everton 25 43
8. Tottenham 25 39
9. Aston Villa 24 39
10. Arsenal 26 37
11. Leeds United 26 35
12. Wolverhampton 26 34
13. Crystal Palace 26 33
14. Southampton 26 30
15. Burnley 26 28
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 26 26
18. Fulham 26 23
19. West Bromwich 26 17
20. Sheffield United 26 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 24 58
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 25 53
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 25 42
6. Real Betis 25 39
7. Villarreal 25 37
8. Granada 25 33
9. Levante 25 32
10. Athletic Bilbao 24 30
11. Celta de Vigo 25 30
12. Osasuna 25 28
13. Getafe 25 27
14. Valencia 25 27
15. Cádiz 25 25
16. Eibar 25 22
17. Real Valladolid 25 22
18. Deportivo Alaves 25 22
19. Elche 24 21
20. Huesca 25 20
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 02 Mart 2021
İmsak 06:06
Güneş 07:30
Öğle 13:21
İkindi 16:29
Akşam 19:03
Yatsı 20:22