Gizli servislerin "açık" operasyonları: Amatörlük mü strateji mi?

Skripal ve Kaşıkçı olaylarının ortaya koyduğu gibi son zamanlarda yaşananlar istihbarat servislerinin operasyonlarının giderek daha görünür hale geldiğine işaret ediyor. Peki, bu amatörlük mü, yoksa bir strateji mi?

DÜNYA 20.10.2018, 08:59 Tugs Enkh
57
Gizli servislerin "açık" operasyonları: Amatörlük mü strateji mi?

Cemal Kaşıkçı ve Sergey Skripal olayları, Berlin'in orta yerinde Vietnam gizli servisi tarafından kaçırılan iş adamı, Kuzey Kore lideri Kim Jong Un'un üvey kardeşinin öldürülüşü… Sayısı artan bu vakalar devletlerin ve gizli servislerinin dünya çapında operasyonlarının giderek daha çok göz önünde gerçekleştirdiğini ortaya koyuyor. Öyle ki "gizli" operasyonlardan pek eser kalmamış gibi görünüyor.

İstihbarat uzmanı Erich Schmidt-Eenboom da "yaş operasyonların yeniden yükselişte olduğunu" söylüyor. "Yaş", KGB jargonuna uzanan bir terim. Bu ifade ile kast edilen ise "kan akma ihtimali olan ya da kan akması gereken" operasyonlar.

Schmidt-Eenboon, eski Rus ajan Aleksander Litvinenko'nun 2006 yılında Londra'da Polonyum-210 radyoaktif maddesi ile zehirlenmesi olayından sonra bu "kanlı operasyonlara bir süre ara verildiğini" söylüyor. Londra'daki University College Hastanesi'nde doktorlar 23 gün boyunca eski ajanın hayatını kurtarmak için mücadele vermişti. Litvinenko, zehirlendiğini en başından anlamış görünüyordu. Ölümünden birkaç saat önce Times'a verdiği röportajda, "Bu alçaklar beni yakaladı, ama herkesi yakalayamayacaklar" ifadelerini kullanmıştı.

Aleksander Litvinenko 1990'lı yılların sonunda KGB'nin yerini alan Rus iç güvenlik teşkilatı FSB'deki yolsuzluk faaliyetleri üzerine yapılan bir iç soruşturmadan sorumluydu. Bu dönemde FSB'nin başında tanıdık bir isim vardı: Vladimir Putin. Yaygın yolsuzluğa karşı bir şeyler yapılmadığı yönündeki eleştirilerini ilettikten sonra Litvinenko üstlerinin gözünden düştü. 1998'de Rus oligark Boris Berezovsky'e karşı kurulan cinayet komplosunun detaylarını açığa çıkardığında "görevini kötüye kullandığı" gerekçesiyle tutuklandı. 2000'de Türkiye üzerinden İngiltere'ye kaçtı ve burada iltica başvurusunda bulundu. Olay bugün dahi tam olarak aydınlatılamamış olsa da Schmidt-Eenboon'a göre saldırının arkasında FSB vardı.

Aleksander Litvinenko 23 gün hastanede yatmıştı

Gizli servisler özensiz mi çalışıyor?

2018'in Mart ayında İngiltere Salisbury'de eski çifte Rus ajan Sergey Skripal ve kızının zehirlenmesi olayında da saldırganlar benzer bir yöntem seçti. Saldırıda Sovyetler Birliği tarafından geliştirilen sinir gazı noviçokun kullanıldığı tespit edildi. Ancak Skripal ve kızı Yulya saldırıdan sağ kurtulmayı başardı.

Peki, bu gizli servislerin işlerini baştan savma yaptığı anlamına mı geliyor? Yoksa bu olayların arkasında izlenen belirli bir strateji mi var?

Marburg Üniversitesi'nden Prof. Dr. Wolfgang Krieger, "Eskiden vakalar örneğin araba kazası süsüyle maskelenirken, artık icraatlarını pek saklamadıklarını görüyoruz. Günümüzde bu biraz moda oldu da denilebilir, gizli servislerin artık bir şeylerden çekinme durumları yok" diyor.

Rusların acımasız intikam yöntemleri 

Skripal, Rus askeri istihbaratı GRU için çalışıyordu, ancak İngiliz M16 için de casusluk faaliyetlerinde bulunuyordu. 2004'te Rusya'da vatana ihanetten 13 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 2010'da gerçekleştirilen bir uluslararası mahkum takasında cezaevinden erken salıverildi ve İngiltere'ye iltica etti.

Krieger için Skripal vakası Rus ve Sovyet gizli servislerinin çalışma yöntemleri açısından tipik bir örnek. Saldırılara hedef olanlar çoğunlukla bu gizli servisler için çalıştıktan sonra yurtdışında "taraf değiştirenler" oluyor. Kriger, "Bu taraf değiştirenler 1920‘lerden beri Sovyetler Birliği'nde acımasız bir takibe maruz kaldı. Ancak o zamanlar olan biten daha gizli saklıydı. 1920'lerden ya da 30'lardan insanların -belki birilerinin ufak bir yardımıyla-pencerelerden düştüğü vakalar söz konusu" diyor.

Skripal de taraf değiştirenlerden biri olarak nitelendirilebilir. Zira görünüşe göre Salisbury'e gelişinden sonra tahmin edildiği gibi sakin bir emeklilik hayatı sürmedi.

İstihbarat uzmanı Schmidt-Eenboom, "Skripal'in aktif biçimde İngiliz gizli servisini desteklediğini" söylüyor. Eski Rus ajanın Prag'da M16 görevlileriyle birlikte kendi döneminden tanıdığı Rus istihbaratçıların kimliklerini afişe ettiğini anlatıyor. Schmidt-Eenboom, Skripal'in 2016 yazında Tallinn'de olduğu dönemde de Moskova'nın üç ajanının afişe edildiğine dair güçlü ipuçlarının bulunduğunu söylüyor.

Skripal'in, Rus mafyasının İspanya'da yüksek mevkilerdeki siyasilerle ilişkisi üzerine İspanyol gizli servisine bilgi aktardığını da belirten Schmidt-Eenboom, "Yani Skripal Batı gizli servisleri için aktif çalışıyordu ve bu durum Rusya'daki eski meslektaşlarının hoşuna gitmedi" diye konuşuyor.

Çifte ajan Sergey Skripal ve kızı Yulya

Eski Rus çifte ajan Sergey Skripal ve kızı Yulya

İngiliz-Rus ilişkilerinin kötü tarihi

Litvinenko'nun eski  kontrol subayı Aleksander Gusak, Rusların taraf değiştirenlere karşı nasıl bir yol izlediğini New York Times'a şu sözlerle kısa ve çarpıcı biçimde özetliyor: "Ben Sovyet idealleriyle büyüdüm. Bir haine tükürürsün, onu yakalayıp kurşuna dizersin ya da asarsın; sonra da mezarına işersin."

Rusya ve Büyük Britanya ilişkilerinin kötü tarihi de yaşananlarda rol oynayan bir diğer etken. Soğuk Savaş'ın sona ermesinin ardından Batı istihbarat servislerinin çoğu SSCB hakkında ve sonrasında da Bağımsız Devletler Topluluğu'na ilişkin istihbarat faaliyetlerini sonlandırdı; İngilizler ise bunu yapmadı.

Krieger bunun sonuçlarının Çeçenistan Savaşı'nda görüldüğünü söylüyor: "Burada İngiliz istihbarat servisi devam eden varlığını gösterdiğinde sonuç ortaya çıkmış oldu. Çeçenistan, aynı zamanda M16'nın Rusya'dan taraf değiştiren çok sayıda ismi kendi saflarına çektiği yer oldu."

Krieger, iki ülke ilişkilerinde Rus oligarşisinin olumsuz etkisine de dikkat çekiyor: "İngiliz –Rus ilişkileri açısından Londra'yı mesken tutan sayısız Rus oligarşisinin varlığının da pek faydalı olduğu söylenemez. Rus sisteminin sayesinde Rusya'de muazzam bir servet sahibi olan oligarklar, daha sonra Londra'nın güvenli ortamında Rus devlet başkanına karşı kutuplaştırma faaliyetlerinde bulundular."

"Riyad'ın iddiaları inkarı hiç inandırıcı değil"

Krieger, Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı olayının da benzer olduğu kanısında: "Kaşıkçı Suudilerin çekirdek güç yapısından geliyor. Bu açıdan bakıldığında o da taraf değiştirenlerden."

Türk yetkililer yaklaşık iki hafta önce İstanbul'daki Suudi Arabistan Başkonsolosluğu'na girdikten sonra kendisinden bir daha haber alınamayan Kaşıkçı'nın cinayete kurban gittiğinden şüpheleniyor. Soruşturmada Kaşıkçı'nın konsolosluğa gittiği gün İstanbul'a gelen olası bir özel time odaklanılıyor. Schmidt-Eenboon, "Vakada tipik olan 15 kişilik ekibin içinde bir doktorun da yer almasıydı" diyor. Ve ekliyor: "Modern işkence yöntemlerinin tıbbi gözetim altında uygulandığını biliyoruz. Buna Guantanamo Kampı'ndan  ve Bağdat'daki Ebu Gureyb Cezaevi'nden aşinayız." İstihbarat uzmanına göre, bu nedenle Riyad'ın iddiaları reddetmesi hiç de inandırıcı değil.

Özel zehirleme misyonlarında ya da örneğin Türk istihbaratının kameralarının gözü önünde gerçekleşen vakada uluslararası istihbarat birimleri operasyona adeta imzalarını atıyor.

Peki bu amatörlük mü? Alman istihbarat servisi uzmanı Michael Müller'e göre yaşananların nedeni amatörlük değil. Müller, şu ifadeleri kullanıyor:

"İstihbarat servisleri amatörce çalışmıyor. Daha çok, benzeri olayların yaşanabileceğine dair şu mesajı gönderiyorlar: Yapabiliyoruz, yapıyoruz, yapmaya cesaret ediyoruz ve kimsenin de bizi durdurmasına izin vermiyoruz."

Notker Oberhäuser

© Deutsche Welle Türkçe

Yorumlar (0)
22°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 23 Haziran 2021
İmsak 03:24
Güneş 05:25
Öğle 13:11
İkindi 17:11
Akşam 20:47
Yatsı 22:38