NATO'nun 4'üncü, Montrö'nün 9'uncu maddeleri ne diyor?

Türkiye'yi Rusya'ya karşı daha net bir tavır almaya zorlayabilecek NATO'nun 4'üncü maddesi ve Montrö Anlaşması'nın 9'uncu maddeleri nedir? Bu maddelerin uygulanması Türkiye açısından ne anlama gelir?

DÜNYA 25.02.2022, 14:28 28.02.2022, 10:26 Mehmet Taisi Guzel
5
NATO'nun 4'üncü, Montrö'nün 9'uncu maddeleri ne diyor?

NATO, Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısı karşısında nasıl bir tepki vereceğini belirlemeye çalışıyor. NATO'nun doğudaki üyelerinden bu konuda net bir talepvar. Litvanya, NATO anlaşmasının 4'üncü maddesinin uygulamaya geçirilmesini resmi olarak talep etti. NATO'nun bu maddesinde "Taraflardan herhangi biri, taraflardan birinin toprak bütünlüğü, siyasi bağımsızlığı ya da güvenliğinin tehdit edildiğini düşündüğü zaman, tüm taraflar birlikte danışmalarda bulunacaklardır" ifadeleri yer alıyor. Bu maddenin uygulanması demek, aralarında Türkiye'nin de bulunduğu NATO üyelerinin Ukrayna krizinde resmi olarak ortak  bir tutum benimsemesi demek.

NATO'da 4'üncü madde uyarınca olası bir tehlike üzerine resmi istişareler başlatması çok sık rastlanan bir durum değil. Daha önce son olarak Suriye'de askerlerinin öldürülmesi üzerine Türkiye bu konuda talepte bulunmuştu. Türkiye'nin talebiyle NATO üyeleri istişarelerde bulunduysa da bu konuda harekete geçme kararı alınmadı.

Litvanya, Rus birliklerinin konuşlanmış olduğu Belarus sınırında bulunuyor. NATO'nun doğu kanadını oluşturan Estonya, Letonya, Polonya, Slovakya, Macaristan ve Romanya'ya son günlerde 6 bin ABD askeri, bin İngiliz askeri, 350 de farklı ülkelerden askerler gönderilmiş durumda.

Ukrayna, NATO'ya üye olmadığı için ittifak anlaşmasının 5'inci maddesi hayata geçirilemiyor. Bu maddeye göre NATO'ya üye herhangi bir ülkeye saldırı olduğu takdirde, bu saldırı tüm NATO üyesi ülkelere yapılmış sayılıyor. Bu madde, NATO tarihinde ilk kez ABD'ye yönelik 11 Eylül 2011 saldırıları sonrasında uygulanmış ve oluşturulan uluslararası koalisyon, ABD'nin öncülüğünde Afganistan'a uzun yıllar sürecek bir operasyon başlatmıştı.

Montrö'nün 9'uncu maddesi ne diyor?

Türkiye'yi Rusya'ya karşı resmi bir tutum almaya zorlayabilecek bir diğer anlaşma da Montrö Boğazlar Antlaşması. Çanakkale ve İstanbul boğazlarından geçişi ve güvenliğini düzenleyen 1936 tarihli anlaşma Türkiye, Bulgaristan, Fransa, Büyük Britanya, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, eski Sovyetler Birliği, eski Yugoslavya tarafından adını aldığı İsviçre'nin Montrö kentinde imzalanmıştı. Bu sözleşme, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam kontrolünü sağlıyor ve Karadeniz'e kıyısı olmayan ülkelere ait savaş gemilerinin geçişini de sınırlandırıyor.

Ukrayna da bu antlaşma temelinde Türkiye'den resmi bir talepte bulundu. Ankara'daki Ukrayna Büyükelçisi Vasil Bodnar, "Hava sahası ve Boğaziçi ve Çanakkale boğazlarının Rus tarafına kapatılması için resmi talebimizi Türk tarafına ilettik" açıklamasını yaptı. Söz konusu madde, "deniz kuvvetlerinin sıvı olsun ya da olmasın yakıt taşımak için kullandığı gemilerin savaş gemileri ile bir tutulmasını" içeriyor.

Anlaşmanın bu maddesinde tam olarak "Deniz kuvvetlerinin, sıvı olsun ya da olmasın, yakıt taşımak için özellikle yapılmış olan yardımcı gemileri, 13. maddede belirtilen ön-bildirim koşuluna bağlı tutulmayacaklar ve, Boğazlar'ı tek başlarına geçmek koşuluyla, 14. ve 18. maddeler gereğince sınırlamaya bağlı tonajlar hesabına katılmayacaklardır. Bununla birlikte, bu gemilerin, öteki geçiş koşulları bakımından, savaş gemileriyle bir tutulmaları süregidecektir. Bir önceki fıkrada belirtilen yardımcı gemiler, öngörülen kuraldışılıktan, ancak silâhları: yüzer hedeflere karşı en çok 105 milimetre çapında iki toptan, hava hedeflerine karşı en çok 75 milimetre çapında iki silâhtan çok değilse yararlanabileceklerdir" ifadeleri yer alıyor.

Bu maddenin uygulanması, Türkiye'nin Rus gemilerinin Boğaz'dan geçişine izin vermemesi demek. Ukrayna'ya SİHA (silahlı insansız hava aracı) satarak Moskova'nın tepkisini çeken Ankara'nın denge siyasetinde böyle bir adım atacağına pek ihtimal verilmiyor. Ancak şu ana kadar Ukrayna'nın bu talebine henüz resmi bir yanıt vermedi. (DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE)

Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 23 Mayıs 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı