Sudan'da darbe: Afrika'da askeri müdahaleler neden artıyor?

Afrika'da bağımsızlığını ilan eden ülkelerde on yıllar boyunca darbeler yaşandı ama yakın dönemde askeri darbeler eskisinden daha sık görülmeye başlandı.

DÜNYA 27.10.2021, 13:41 Tugs Enkh
1
Sudan'da darbe: Afrika'da askeri müdahaleler neden artıyor?

Sudan'da bu yıl iki benzer olay yaşandı. Eylül'de askeri darbe girişimi başarısız oldu. Pazartesşi günkü darbede ise General Abdulfettah el-Burhan geçiş hükümetinin sivil kolunu feshetti ve iktidarı tamamen ele geçirdi.

Gine'de Devlet Başkanı Conde Eylül'de ordu tarafından devrildi. Komşu ülke Mali'de bir yıldan kısa bir süre içinde ordu iki müdahalede bulundu, bunların en yakını Mayıs ayında yaşandı.

Nijer'de Mart ayında, devlet başkanlığı yemin töreninden birkaç gün önce bir darbe girişimi önlendi.

Peki, Afrika'da askeri müdahalelerin sayısı arttı mı?

Bir darbe, ne zaman darbe olur?

Darbe için yapılan bir tanım, "ordunun veya diğer sivillerin, görevdeki liderlerin iktidarına son vermek için yasadışı ve aleni müdahalesi" olarak geçiyor.

Amerikalı iki uzman Jonathan Powell ve Clayton Thyne, yaptıkları araştırmayla, Afrika'da 1950'lerin sonlarından bu yana 200'den fazla darbe girişimi tespit etti.

Bu girişimlerin yaklaşık yarısı başarılı oldu, burada başarı, yedi günden uzun iktidarda kalmak olarak tanımlanıyor.

Zimbabveli asker

KAYNAK,GETTY IMAGES

Zimbabve'de 2017'de Devlet Başkanı Mugabe askeri darbeyle devrildiğinde de kutlamalar düzenlenmişti.

Batı Afrika'da Burkina Faso, darbe girişimlerinin en başarılı olduğu ülke konumunda. Ülkede ordu yedi defa iktidarı ele geçirdi, yalnızca bir darbe girişimi başarısız oldu.

Bazen bu tür askeri müdahalelere katılanlar, yaptıklarının "darbe" olduğu suçlamasını reddediyor.

Zimbabve'de 2017 yılında düzenlenen askeri müdahalede Robert Mugabe'nin 37 yıllık iktidarına son verildi.

Liderlerden Tümgeneral Sibusiso Moyo, o dönem televizyon ekranlarına çıkıp yapılanın askeri müdahale olmadığını söyledi.

Bu yıl Nisan ayında, Çad Devlet Başkanı Idriss Deby'nin ölümünden sonra ordu oğlunu, askeri geçiş konseyine liderleri de etmesi için, geçici devlet başkanı olarak atadı. Muhalifler bu hareketi "hanedan darbesi" olarak tanımladı.

Jonathan Powell, "Darbe liderleri meşru görünmek için yaptıklarının darbe olduğunu sürekli olarak reddeder" diyor.

Afrika'da şimdi daha az sayıda darbe yapılıyor

Afrika kıtasında 1960-2000 yılları arasında ortalama her dört yılda bir darbe yapıldı.

Mahamat Idriss Déby Itno

KAYNAK,REUTERS

Mahamat Idriss Déby Itno, Nisan 2021'de Çad'da ordu tarafından babasının yerine devlet başkanı olarak atandı.

Jonathan Powell, Afrika ülkelerinde bağımsızlık sonrası yaşanan istikrarsızlık göz önünde bulundurulduğunda bunun şaşırtıcı olmadığını söylüyor:

"Afrika ülkelerinde darbeler için ortak koşullar var, yoksulluk ve zayıf ekonomik performans gibi. Genelde bir ülkede bir darbe olduğunda, bu diğer darbelerin de habercisidir."

Afrika'da 2019'dan önceki yirmi yıl içinde ise ortalama iki yılda bir darbe oluyordu.

2020'de yalnızca bir darbe olmuştu, bu yıl ise altı darbe, bir de darbe girişimi yaşandı.

Sudan'daki son darbe öncesi, Çad'da, Mali'de, Gine'de başarılı darbeler olmuştu, Nijer ve Sudan'da askeri müdahale girişimleri.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Eylül ayında "Askeri darbeler geri dönüyor" uyarısı yaptı ve askeri müdahalelere karşı uluslararası toplumu birlik olmamakla suçladı.

Guterres, "Jeopolitik ayrılıklar uluslararası işbirliğini baltalıyor… Cezasız kalındığı hissi oluyor" dedi.

Kwazulu-Natal Üniversitesi'nden Ndubuisi Christian Ani, uzun süre iktidarda kalan diktatörlere karşı ayaklanmaların Afrika'da darbelerin dönüşü için fırsat olduğunu söylüyor:

"Halk ayaklanmaları her ne kadar halkın öncülüğünde gerçekleşse de ve her ne kadar meşru olsa da genelde başarıları, ordunun aldığı kararlar tarafından belirleniyor."

En çok darbe hangi ülkelerde yapıldı?

Sudan, Afrika'da en çok darbenin ve darbe girişiminin yaşandığı ülke. Toplam 17 darbe girişiminin beşi başarıyla sonuçlandı. Bu sayı, birkaç gün önce gerçekleşen darbeyi kapsamıyor.

Afrika'da darbe yapılan ülkeler

Sudan'da eski lider Ömer el-Beşir 2019'da aylar süren ayaklanmaların ardından devrildi.

Beşir de iktidara 1989'da askeri darbeyle gelmişti.

Nijerya'da da çok sayıda askeri darbe yaşandı.

Ülkenin bağımsızlığını kazanmasının ardından, Ocak 1966 ile General Sani Abacha'nın 993'te iktidarı ele geçirmesi arasında sekiz darbe yaşandı.

Ama 1999'dan bu yana Afrika'nın en kalabalık ülkesi Nijerya'da iktidar değişimi hep demokratik yollarla oldu.

Burundi'nin tarihinde de 11 ayrı darbe düzenlendi. Darbeler çoğunlukla Hutu ile Tutsi toplumları arasındaki gerilim sonucu yaşandı.

Sierra Leone'de 1967 ile 1968 arasında üç darbe oldu, bir diğeri de 1971'de düzenlendi. Ülkede 1992 ile 1997 arasında da beş darbe girişimi yaşandı.

Gana da darbe deneyimine sahip. Geçtiğimiz yirmi senede ülkede sekiz darbe oldu. İlki 1966'da, Kwame Nkrumah iktidardan devrildiğinde düzenlendi. Ertesi yıl da orduda düşük rütbeli yetkililer başarısız bir darbe girişiminde bulundu.

Genele bakıldığında, Afrika en çok darbenin yapıldığı kıta oldu.

Dünya genelinde 2017'den bu yana yaşanan 11 darbeden, bu yıl Şubat ayında Myanmar'da yaşanan dışında hepsi Afrika'da düzenlendi.

Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 13 33
2. Hatayspor 13 26
3. Konyaspor 13 26
4. Alanyaspor 14 24
5. Fenerbahçe 13 23
6. Karagümrük 13 22
7. Başakşehir 14 22
8. Galatasaray 13 21
9. Beşiktaş 13 20
10. Adana Demirspor 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Altay 14 17
13. Kayserispor 14 16
14. Gaziantep FK 13 15
15. Sivasspor 13 13
16. Giresunspor 13 13
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 13 12
18. Göztepe 13 10
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Ümraniye 12 27
2. Ankaragücü 13 27
3. Eyüpspor 14 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Adanaspor 13 18
10. Menemenspor 13 17
11. Gençlerbirliği 13 17
12. Boluspor 13 16
13. Samsunspor 12 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 12 10
18. Altınordu 13 10
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 12 29
2. Man City 12 26
3. Liverpool 12 25
4. West Ham 12 23
5. Arsenal 13 23
6. Wolverhampton 12 19
7. Tottenham 12 19
8. M. United 12 17
9. Brighton 12 17
10. Crystal Palace 12 16
11. Everton 12 15
12. Leicester City 12 15
13. Southampton 12 14
14. Brentford 12 13
15. Aston Villa 12 13
16. Watford 12 13
17. Leeds United 12 11
18. Burnley 12 9
19. Norwich City 12 8
20. Newcastle 13 6
Takımlar O P
1. Real Madrid 13 30
2. Real Sociedad 14 29
3. Sevilla 13 28
4. Atletico Madrid 13 26
5. Real Betis 14 24
6. Rayo Vallecano 14 23
7. Barcelona 13 20
8. Athletic Bilbao 14 20
9. Osasuna 14 19
10. Valencia 14 18
11. Espanyol 14 17
12. Villarreal 13 16
13. Celta de Vigo 15 16
14. Mallorca 14 15
15. Deportivo Alaves 14 14
16. Granada 14 12
17. Cádiz 14 12
18. Elche 14 11
19. Getafe 14 9
20. Levante 14 7
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 27 Kasım 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı