Sudan'da darbe: Afrika'da askeri müdahaleler neden artıyor?

Afrika'da bağımsızlığını ilan eden ülkelerde on yıllar boyunca darbeler yaşandı ama yakın dönemde askeri darbeler eskisinden daha sık görülmeye başlandı.

DÜNYA 27.10.2021, 13:41 Tugs Enkh
5
Sudan'da darbe: Afrika'da askeri müdahaleler neden artıyor?

Sudan'da bu yıl iki benzer olay yaşandı. Eylül'de askeri darbe girişimi başarısız oldu. Pazartesşi günkü darbede ise General Abdulfettah el-Burhan geçiş hükümetinin sivil kolunu feshetti ve iktidarı tamamen ele geçirdi.

Gine'de Devlet Başkanı Conde Eylül'de ordu tarafından devrildi. Komşu ülke Mali'de bir yıldan kısa bir süre içinde ordu iki müdahalede bulundu, bunların en yakını Mayıs ayında yaşandı.

Nijer'de Mart ayında, devlet başkanlığı yemin töreninden birkaç gün önce bir darbe girişimi önlendi.

Peki, Afrika'da askeri müdahalelerin sayısı arttı mı?

Bir darbe, ne zaman darbe olur?

Darbe için yapılan bir tanım, "ordunun veya diğer sivillerin, görevdeki liderlerin iktidarına son vermek için yasadışı ve aleni müdahalesi" olarak geçiyor.

Amerikalı iki uzman Jonathan Powell ve Clayton Thyne, yaptıkları araştırmayla, Afrika'da 1950'lerin sonlarından bu yana 200'den fazla darbe girişimi tespit etti.

Bu girişimlerin yaklaşık yarısı başarılı oldu, burada başarı, yedi günden uzun iktidarda kalmak olarak tanımlanıyor.

Zimbabveli asker

KAYNAK,GETTY IMAGES

Zimbabve'de 2017'de Devlet Başkanı Mugabe askeri darbeyle devrildiğinde de kutlamalar düzenlenmişti.

Batı Afrika'da Burkina Faso, darbe girişimlerinin en başarılı olduğu ülke konumunda. Ülkede ordu yedi defa iktidarı ele geçirdi, yalnızca bir darbe girişimi başarısız oldu.

Bazen bu tür askeri müdahalelere katılanlar, yaptıklarının "darbe" olduğu suçlamasını reddediyor.

Zimbabve'de 2017 yılında düzenlenen askeri müdahalede Robert Mugabe'nin 37 yıllık iktidarına son verildi.

Liderlerden Tümgeneral Sibusiso Moyo, o dönem televizyon ekranlarına çıkıp yapılanın askeri müdahale olmadığını söyledi.

Bu yıl Nisan ayında, Çad Devlet Başkanı Idriss Deby'nin ölümünden sonra ordu oğlunu, askeri geçiş konseyine liderleri de etmesi için, geçici devlet başkanı olarak atadı. Muhalifler bu hareketi "hanedan darbesi" olarak tanımladı.

Jonathan Powell, "Darbe liderleri meşru görünmek için yaptıklarının darbe olduğunu sürekli olarak reddeder" diyor.

Afrika'da şimdi daha az sayıda darbe yapılıyor

Afrika kıtasında 1960-2000 yılları arasında ortalama her dört yılda bir darbe yapıldı.

Mahamat Idriss Déby Itno

KAYNAK,REUTERS

Mahamat Idriss Déby Itno, Nisan 2021'de Çad'da ordu tarafından babasının yerine devlet başkanı olarak atandı.

Jonathan Powell, Afrika ülkelerinde bağımsızlık sonrası yaşanan istikrarsızlık göz önünde bulundurulduğunda bunun şaşırtıcı olmadığını söylüyor:

"Afrika ülkelerinde darbeler için ortak koşullar var, yoksulluk ve zayıf ekonomik performans gibi. Genelde bir ülkede bir darbe olduğunda, bu diğer darbelerin de habercisidir."

Afrika'da 2019'dan önceki yirmi yıl içinde ise ortalama iki yılda bir darbe oluyordu.

2020'de yalnızca bir darbe olmuştu, bu yıl ise altı darbe, bir de darbe girişimi yaşandı.

Sudan'daki son darbe öncesi, Çad'da, Mali'de, Gine'de başarılı darbeler olmuştu, Nijer ve Sudan'da askeri müdahale girişimleri.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Eylül ayında "Askeri darbeler geri dönüyor" uyarısı yaptı ve askeri müdahalelere karşı uluslararası toplumu birlik olmamakla suçladı.

Guterres, "Jeopolitik ayrılıklar uluslararası işbirliğini baltalıyor… Cezasız kalındığı hissi oluyor" dedi.

Kwazulu-Natal Üniversitesi'nden Ndubuisi Christian Ani, uzun süre iktidarda kalan diktatörlere karşı ayaklanmaların Afrika'da darbelerin dönüşü için fırsat olduğunu söylüyor:

"Halk ayaklanmaları her ne kadar halkın öncülüğünde gerçekleşse de ve her ne kadar meşru olsa da genelde başarıları, ordunun aldığı kararlar tarafından belirleniyor."

En çok darbe hangi ülkelerde yapıldı?

Sudan, Afrika'da en çok darbenin ve darbe girişiminin yaşandığı ülke. Toplam 17 darbe girişiminin beşi başarıyla sonuçlandı. Bu sayı, birkaç gün önce gerçekleşen darbeyi kapsamıyor.

Afrika'da darbe yapılan ülkeler

Sudan'da eski lider Ömer el-Beşir 2019'da aylar süren ayaklanmaların ardından devrildi.

Beşir de iktidara 1989'da askeri darbeyle gelmişti.

Nijerya'da da çok sayıda askeri darbe yaşandı.

Ülkenin bağımsızlığını kazanmasının ardından, Ocak 1966 ile General Sani Abacha'nın 993'te iktidarı ele geçirmesi arasında sekiz darbe yaşandı.

Ama 1999'dan bu yana Afrika'nın en kalabalık ülkesi Nijerya'da iktidar değişimi hep demokratik yollarla oldu.

Burundi'nin tarihinde de 11 ayrı darbe düzenlendi. Darbeler çoğunlukla Hutu ile Tutsi toplumları arasındaki gerilim sonucu yaşandı.

Sierra Leone'de 1967 ile 1968 arasında üç darbe oldu, bir diğeri de 1971'de düzenlendi. Ülkede 1992 ile 1997 arasında da beş darbe girişimi yaşandı.

Gana da darbe deneyimine sahip. Geçtiğimiz yirmi senede ülkede sekiz darbe oldu. İlki 1966'da, Kwame Nkrumah iktidardan devrildiğinde düzenlendi. Ertesi yıl da orduda düşük rütbeli yetkililer başarısız bir darbe girişiminde bulundu.

Genele bakıldığında, Afrika en çok darbenin yapıldığı kıta oldu.

Dünya genelinde 2017'den bu yana yaşanan 11 darbeden, bu yıl Şubat ayında Myanmar'da yaşanan dışında hepsi Afrika'da düzenlendi.

Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 24 Mayıs 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı