Türkiye’deki Uygurlar: Çin’den uzak, korkuya yakın

Çin’den kaçıp Türkiye’ye sığınan Uygur Türkleri, iki ülke arasındaki ‘suçluların iadesi’ anlaşması nedeniyle endişeli. DW Türkçe’nin konuştuğu bazı Uygur Türkleri, çeşitli suçlamalarla iade edilenler olduğunu söylüyor.

DÜNYA 22.02.2021, 14:49 Tugs Enkh
5
Türkiye’deki Uygurlar: Çin’den uzak, korkuya yakın

"Babamın öldüğünü bir sene sonra öğrendim. Beş yıldır ailemle iletişim kuramıyorum…"

32 yaşındaki Abdüşükür, Zeytinburnu’ndaki bir kırtasiye dükkânında ağlayarak anlatıyor yaşadıklarını. Konuşurken yaşlı gözlerini, Doğu Türkistan flaması ve doppaların* bulunduğu raflara kaçırıyor.

Beş yıl önce Türkiye’ye kaçmış Abdüşükür. "Doğu Türkistan'da bize çok zulmediliyordu. Namaz kıldığı için hapse atılanlar, kamplara gönderilenler çok oldu. Ben de sessiz kalamadım ve bu uygulamalara karşı çıktım. Sonunda kendim için değil ama ailem için korktuğumdan Türkiye’ye kaçmak zorunda kaldım" diyen Uygur Türkü, o günden beri yalnızca bir kez konuşabilmiş annesiyle; Çin'in Uygur Türklerinin, ailenin yurt dışındaki fertleriyle konuşmasını yasakladığını söylüyor. Yurt dışındakilerle görüşmek, Çin’in kontrolündeki 30 milyonluk topraklarda kampa gönderilmek için bir gerekçe.

Bir arkadaşından almış babasının vefat haberini. Dayanamamış ve annesini aramış. “Haberler doğru oğlum. Türkiye’de iyi bir hayatın olsun ama lütfen bizi bir daha arama. Öğrenirlerse zulmederler bize” yanıtını almış annesinden. Bir daha da aramamış.

Türkiye'ye kaçan Uygur Abdüşükür

Türkiye'ye kaçan Uygur Abdüşükür

Çin iki kızını alıkoydu

İstanbul’da ikinci el cep telefonu satan bir dükkânda çalışan Abdüşükür, fırsat buldukça Çin aleyhinde yapılan protestolara katılıyor ve derdini sosyal medya üzerinden dünyaya anlatmaya çalışıyor. Bu nedenle iki kez gözaltına dahi alınmış. Birinde, "Hakkında bir soruşturma var" yanıtı alınca çok korkmuş. Zira Abdüşükür, henüz Türkiye vatandaşlığı alamadığından, iade korkusuyla yaşıyor. Son dönemde ortaya çıkan, Türkiye ile Çin arasındaki suçluların iadesi anlaşmasıysa yalnızca onu değil, Türkiye’ye sığınmış 50 bin civarındaki Uygur Türkü’nü endişelendiriyor.

Türkiye’deki Uygurlar arasında iade korkusu yaşamayanlar da var. Onlar, Türkiye vatandaşı olmayı başarmış olanlar. Ancak onların hayatında da başkaca sorunlar var.

Beş çocuk babası, 31 yaşındaki Ömer Faruk onlardan biri. O da 2016’dan beri Türkiye’de. Ancak iki kızı Çin’de.

Ömer Faruk, iş için Suudi Arabistan’da olduğu sırada eşi arıyor ve Çin polisinin kapıda olduğunu söylüyor. Eşinin aktardığına göre polis, ailenin pasaportlarını almaya çalışıyor. Faruk ise eşinden pasaportları daha sonra getireceğini söylemesini istiyor. Polisler bunu kabul edip gittiğinde de, eşi ve çocuklarını Türkiye’ye getirmek için uçak bileti alıyor. Faruk’un eşi ve çocukları acele etmeli lakin bir sorun var. Bir buçuk ve üç yaşındaki iki küçük kızının pasaportu yok. Faruk’un eşi iki çocuğunu ve annesine bırakarak Türkiye’ye kaçmak zorunda kalıyor.

"Türkiye’ye yatırım yaptıkları için tutuklandı"

Ömer Faruk sonrasını şöyle anlatıyor: "Doğu Türkistan’ın Korla kentinde yaşıyorduk. Eşim, iki çocuğumuzu annesine bırakıp çıktı. Abilerim çocuklarımızı daha sonra yanımıza getirecekti. Abilerim çok varlıklı iş insanları. Milyon dolarlık yatırımları var. Son dönemde Türkiye’ye de inşaat yatırımı yapmışlardı. Herhangi bir protestoya katılmamamıza rağmen, sırf Türkiye’ye yatırım yaptıkları için abilerimi tutukladılar. Annem, kayınvalidem ve diğerleri ise kamplara gönderildi. İki kızımın nerede olduğunu bilmiyorum."

31 yaşındaki Ömer Faruk

31 yaşındaki Ömer Faruk

Faruk, ailesinden haber alamadığı için çocuklarının yerini ve hatta hayatta olup olmadıklarını dahi bilmiyor. Çin’deki kızlarını almak için defalarca Türkiye’deki resmi makamlara başvurmuş olsa da, henüz bir sonuca ulaşamamış.

Faruk, başka ülkelerin vatandaşı olan Uygur Türklerinin ise ailelerini yanlarına almayı başardıklarını söylüyor. Türkiye’nin neden sonuca ulaşamadığını ise şu sözlerle anlatıyor:

"Bu acıyı yaşayan bilir. Eşimin de psikolojisi bozuldu, artık geceleri uyuyamıyor. Kızlarımın da dilinde sürekli kardeşleri var. ‘Onlara ne zaman ulaşacağız baba’ diye soruyorlar. Bir baba olarak çaresiz durumdayım. Toplama kampına götürdüler mi? Götürdülerse hangi kampa götürdüler? Hiçbir bilgim yok. Çin devleti herhangi bir bilgi vermiyor. Birkaç kez Pekin'deki büyükelçimiz bizimle iletişime geçti ama sonuç yok. Çin’in, Türkiye’yi ciddiye almadığını düşünüyorum. Benim durumumda olan Avusturya ve Mısır vatandaşı Uygur Türkleri çocuklarını ve ailelerini kurtararak Çin’den aldılar."

"İade edilen Uygur Türkleri var"

Ömer Faruk, Abdüşükür gibi iade korkusu yaşamıyor ve her fırsatta İstanbul ve Ankara’daki Çin temsilcilikleri önündeki protestolara katılıyor. Ancak Faruk, diğer Uygur Türklerinin iade edilme korkusuyla tedirgin bir hayat sürdüklerini anlatıyor.

İkisine de, Türkiye’nin bir Uygur Türkünü iade edip etmediklerini soruyoruz. Aldığımız yanıt ise "Haberimiz yok" oluyor.

Ancak haberi olanlar var. DW Türkçe’ye konuşan bir başka Uygur Türkü İhsan Yılmaz, Burhan Kerim adlı bir Uygur Türkünün 2018’de iade edildiğini söylüyor. Yılmaz’dan aldığımız resmi belgelere göre Burhan Kerim, eşkâli bir suçluya benzetildiği için hakkında soruşturma başlatılıyor ve Çin’e iade edilmesine karar veriliyor. Bu sırada hazırlanan bir rapor, şüpheli ile Burhan Kerim’in aynı kişiler olmadığını işaret etse de, THY'ye ait uçakla Çin'e iade ediliyor.

Yılmaz’ın aktardığına göre iade edilen bir başka Uygur Türkü de, Ziynetgül Tursun. Tursun, çocuklarıyla birlikte dolaylı olarak önce Tacikistan’a, oradan da Çin’e gönderiliyor.

Resmi rakamlara göre Çin'de zulüm gördüğü için Doğu Türkistan’dan kaçıp Türkiye’ye yerleşen Uygur Türkü sayısı 50 bin civarında. Uygur Türkleri özellikle İstanbul’un, Zeytinburnu ilçesinde yaşıyor, çalışıyor. Türkiye’ye güveniyorlar ancak iki ülke arasındaki anlaşma onların ürkek bir yaşam sürmesine neden oluyor.

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu geçen aralıkta anlaşmaya dair bir açıklama yapmış ve bunu "Türkiye, Uygurları teslim edecek diye yorumlamak doğru değil" demişti.

*Doppa: Uygur Türklerinin geleneksel şapkası

Yorumlar (0)
21°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 12 Haziran 2021
İmsak 03:25
Güneş 05:24
Öğle 13:09
İkindi 17:09
Akşam 20:43
Yatsı 22:34