Ekonomik maliyeti ne kadar, en çok hangi sektörler etkilenecek?

2020 yılının en güzel haberi şüphesiz ki koronavirüse karşı etkili bir aşının bulunması haberiydi.

EKONOMİ 28.01.2021, 16:02 Tugs Enkh
67
Ekonomik maliyeti ne kadar, en çok hangi sektörler etkilenecek?

2020 yılının en güzel haberi şüphesiz ki koronavirüse karşı etkili bir aşının bulunması haberiydi. Özlem Türeci ve Uğur Şahin tarafından geliştirilen ilk aşıyla ilgili haberler tüm dünyaya bir umut dalgası olarak yayıldı. Aşı haberleri ile birlikte ekonomilerin hızla toparlanacağı umudu borsalara yansıdı. Ancak bir süre sonra aşı üretim ve dağıtım kapasitesinin dünya nüfusuna yetmekten çok uzak olduğu fark edildi. Zengin ülkelerin kısıtlı aşı arzını büyük ölçüde kendi tekellerine almaları, dünyanın geri kalanında pandeminin uzunca bir süre devam edeceği tehlikesine işaret etti.

Bu noktada Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Avrupa Komisyonu ve Fransa devreye girerek ACT ("Access to COVID-19 Tools") ortaklığını devreye soktular. ACT, devletleri, aşı üreticilerini, bilim insanlarını, özel sektörü ve sivil toplum örgütlerini bir araya getirerek pandeminin en kısa sürede sona ermesi için bir çözüm üretmeyi amaçlıyor. Bu ortaklığın aşı üretimine odaklanan ayağı olan COVAX, 2021 yılında dünya nüfusunun yüzde 20'sinin aşılanması için gerekli aşı üretimi ve dağıtımı için bir seferberlik başlattı. Bu hedefe ulaşılabilmesi için de 38 milyar dolar fon gerektiği söylendi. Ancak, bu zamana kadar sadece 11 milyar dolar toplanırken zengin ülkelerin bu ortaklığa destek vermekte çok da istekli olmadıkları gözlendi.

İşte bu noktada dün WHO tarafından basına tanıtılan çalışmamızın önemi ortaya çıkıyor. Koç Üniversitesi'nden Cem Çakmaklı, Sevcan Yeşiltaş, Muhammed Ali Yıldırım ve Maryland Üniversitesi'nden Şebnem Kalemli-Özcan ile beraber kaleme aldığımız çalışma tam da fonlamanın tıkandığı bu noktada devreye giriyor.

Yapmış olduğumuz çalışma, aşının dünya geneline eşit olarak dağılmaması durumunda, zengin ülkelerin omuzlamak zorunda kalacakları ekonomik maliyeti hesaplıyor. Gelişmiş ülkelerin 2021'in ilk yarısında tamamen aşılanıp gelişmekte olan ülkelerin nüfusunun ise sadece yarısının sene sonuna kadar aşılandığını varsayan bir senaryo düşünelim. Bu senaryo altında global olarak hesapladığımız maliyet yaklaşık 3,8 trilyon dolar. Daha da önemlisi bu maliyetin yaklaşık yüzde 50'si gelişmiş ülkeler tarafından ödeniyor.

Peki nasıl oluyor da zengin ülkeler kendi nüfuslarını aşılayıp salgını kendi sınırları içerisinde sonlandırabilseler de hala bir ekonomik maliyet ödemek zorunda kalıyorlar? Bunun sebebi ülkeler arasındaki ticaret bağları. Diyelim ki Almanya tamamen aşılanmış, Türkiye ise aşılanmamış olsun. Türkiye'de pandeminin devam etmesi Almanya ekonomisini iki kanaldan etkiliyor:

  • Türkiye'de talep zayıfladığı için Almanya'nın Türkiye'ye yaptığı ihracat azalıyor
  • Türkiye'de üretim azaldığı için Almanya'nın Türkiye'den yaptığı ithalat azalıyor. Özellikle de ithal ara malları üretiminin azalması Almanya'nın tedarik zincirinde bir duraksama yarattığından toplam üretim de azalıyor

Bu çerçeve içinde uluslararası girdi-çıktı tablolarını kullanmak suretiyle 65 ülke ve 35 sektör için yapmış olduğumuz çalışma gösteriyor ki, pandemi global olarak hayatımızdan çıkmadığı sürece tam anlamıyla global bir ekonomik toparlanmadan söz edebilmek mümkün değil.

Reuters

KAYNAK,REUTERS

Düşük gelire sahip olan ülkelerin aşılanmaması durumunda zengin ülkelerin ödemesi gereken maliyetin 1,8 trilyon dolar civarında olduğunu düşünürsek, COVAX'a gerekli olan 27 milyar doların ne kadar küçük bir meblağ olduğu ortaya çıkıyor. Dolayısı ile elde ettiğimiz rakamlar zengin ülkelere çok önemli bir mesaj veriyor: Dünya genelinde eşit bir aşılanma yapılabilmesi için gerekli olan harcama, bu yatırımın yapılmaması durumunda ödenecek olan bedelin kat kat altında kalıyor.

Aşının dünya nüfüsüna yetecek miktarda üretim ve dağıtımı için gerekli çalışmaların önceliklendirilmesi herşeyden önce insani bir sorumluluk. Ancak zengin ülkelerin bugüne kadar ellerini taşın altına koymakta çekimser kalmaları belki farklı bir dilden anlatım gerektiriyor. İşte bizim çalışmamız konuya ekonomik maliyetler tarafından yaklaşarak bu tür bir işbirliği sonucunda gelişmiş ülkelerin maddi kazanımlarının da ne kadar büyük olduğunu gösteriyor. Bu şekilde, söz konusu yatırımın bir bağış olmaktan ziyade ciddi bir ekonomik kazanç olduğuna dikkat çekerek gelişmiş ülkelerin seferberliğine ivme vermek istiyor.

Getty Images

KAYNAK,GETTY IMAGES

Sektörel maliyetler

Çalışmamızda gelişmiş ülkelerin aşılanıp gelişmekte olan ülkelerin aşılanmaması ve kapanma önlemleriyle boğuşması durumunda sektörel maliyetleri gösterdik.

Elde ettiğimiz verilerden şu çıkarımları yapmak mümkün:

  • Aşılanmamış gelişmekte olan ülkeler genelinde ekonomik maliyetler zengin ülkelerden çok daha yüksek.
  • Gelişmekte olan ülkelerde maliyetler pandemiden en çok etkilenen sektörlerde yogunlaşıyor. Bu grupta konaklama ve yemek, sanat ve eğlence, gayrimenkul gibi sektorlerin maliyetlerde başı çektiğini görüyoruz.
  • Gelişmiş olan ülkelerde ise pandemi sona erdiği için farklı bir sektörel dağılım görüyoruz. Bu ülkelerde ise en ağır üretim kaybı yaşayan sektörler aşılanmamış ülkelerle ticaret ilişkilerinin yoğun olduğu sektörler. Burada tarım ve ormancılık, toplam ve perakende imalat, ve ana metaller gibi sektörler en fazla etkilenen sektörler olarak karşımıza çıkıyor.
  • Ticaret bağlarının önemini vurgulamak için gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülke gruplarında ikişer ülkeyi örnek olarak gösterdik. Gelişmiş ülkelerde ABD görece kapalı, Hollanda ise daha açık bir ekonomi. Gelişmekte olan ülkelerde ise Türkiye ticarete daha açık, Brezilya ise daha kapalı bir ekonomi. Görülen o ki her iki grupta da ticarete daha açık olan ülkelerin sektörleri pandemiden daha fazla etkileniyor.

Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 13 33
2. Hatayspor 13 26
3. Konyaspor 13 26
4. Alanyaspor 14 24
5. Fenerbahçe 13 23
6. Karagümrük 13 22
7. Başakşehir 14 22
8. Galatasaray 13 21
9. Beşiktaş 13 20
10. Adana Demirspor 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Altay 14 17
13. Kayserispor 13 16
14. Gaziantep FK 13 15
15. Sivasspor 13 13
16. Giresunspor 13 13
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 13 12
18. Göztepe 13 10
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 13 7
Takımlar O P
1. Ümraniye 12 27
2. Ankaragücü 13 27
3. Eyüpspor 13 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Adanaspor 13 18
10. Menemenspor 13 17
11. Gençlerbirliği 13 17
12. Samsunspor 12 16
13. Denizlispor 13 15
14. Bursaspor 13 14
15. Manisa FK 14 14
16. Boluspor 12 13
17. Ankara Keçiörengücü 12 10
18. Altınordu 13 10
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 12 29
2. Man City 12 26
3. Liverpool 12 25
4. West Ham 12 23
5. Arsenal 12 20
6. Wolverhampton 12 19
7. Tottenham 12 19
8. M. United 12 17
9. Brighton 12 17
10. Crystal Palace 12 16
11. Everton 12 15
12. Leicester City 12 15
13. Southampton 12 14
14. Brentford 12 13
15. Aston Villa 12 13
16. Watford 12 13
17. Leeds United 12 11
18. Burnley 12 9
19. Norwich City 12 8
20. Newcastle 12 6
Takımlar O P
1. Real Madrid 13 30
2. Real Sociedad 14 29
3. Sevilla 13 28
4. Atletico Madrid 13 26
5. Real Betis 14 24
6. Rayo Vallecano 14 23
7. Barcelona 13 20
8. Athletic Bilbao 14 20
9. Osasuna 14 19
10. Valencia 14 18
11. Espanyol 14 17
12. Villarreal 13 16
13. Mallorca 14 15
14. Deportivo Alaves 13 14
15. Celta de Vigo 14 13
16. Granada 14 12
17. Cádiz 14 12
18. Elche 14 11
19. Getafe 14 9
20. Levante 14 7
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 27 Kasım 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı