İki günlük hafta sonu nasıl doğdu?

Çalışma günü sayısını beşten dörde düşürme tartışması bütün dünyada giderek daha yoğun biçimde tartışılıyor. İşletmeler ve politikacılar daha az ancak daha etkin çalışma saatlerine geçmeyi düşünüyor.

GÜNCEL 18.03.2021, 16:07 Tugs Enkh
8
İki günlük hafta sonu nasıl doğdu?

Çalışma günü sayısını beşten dörde düşürme tartışması bütün dünyada giderek daha yoğun biçimde tartışılıyor. İşletmeler ve politikacılar daha az ancak daha etkin çalışma saatlerine geçmeyi düşünüyor.

Boş zaman faaliyetleri üzerine çalışmış bir tarihçi olarak, bana öyle geliyor ki, 19'uncu yüzyılda hafta sonunun tatil olarak ilan edilmesi ile bugün yaşanan tartışmalar arasında bazı paralellikler var.

Cumartesi günlerini Pazar günleri gibi tatil saymak aslında modern bir olgu.

19'uncu yüzyıl boyunca, hükümet kararları fabrikalarda çalışma saatlerini düşürdü ve düzenli molalar öngördü. Ancak hafta sonu kararı yalnızca hükümetler tarafından alınmış bir karar değil.

Yürütülen kampanyalar da bu süreci şekillendirdi. Bu kampanyaların bazıları yarım gün tatili isteyen hareketler tarafından, bazıları ise sendikalar, eğlence endüstrisi ve de işçiler tarafından yürütüldü.

İngiltere'de ise bu süreç mevcut gelenekleri kırarak kademeli olarak ilerletildi.

'Kutsal Pazartesi'nin doğuşu

İngiltere'de 19'uncu yüzyılın büyük kısmında, kalifiye zanaatkarlar kendi çalışma düzenlerini, haftalık olarak üretim yapabilmek ve atölyelerini kiralamak için kendileri şekillendirdi. Bu da "Kutsal Pazartesi" kavramının doğmasına sebep oldu.

"Kutsal Pazartesi", Kutsal Gün tatillerinin bir benzeriyken, işçiler tarafından ilave bir gün tatili teşvik eden seküler bir uygulama oldu.

İnsanlar, Salı'dan Cumartesi gecesine kadar üretimlerini sürdürür; Pazar günleri resmi olan tatillerini yapar ve Pazartesi günlerini de izinli geçirirlerdi.

19'uncu yüzyılın ortalarına dek, "Kutsal Pazartesi" İngiltere'de yaygın bir gelenekti. Resmi bir tatil günü olmamasına rağmen, Pazartesi günleri İngiltere'de tiyatrolar ve müzik mekanları da açık olurdu.

Sanayi üretiminin başlangıcında, patronların üretim sürecine zarar verdiğini savunmasına rağmen, fabrika işçileri de Kutsal Pazartesi'yi benimsedi. Ancak işçilerin resmi olmayan izin günlerine yönelik dini bir bağlılığı da söz konusuydu. Bu sebeple de ustaların bu alışkanlıklarını sona erdirmesi işi zorlaştırdı. Uygulamanın başlaması 1870'lere ve 1880'lere dek sürdü.

Fabika üretimi

KAYNAK,GETTY IMAGES

Dini kurumlar ve sendikaların talebi

Bununla birlikte, dini kurumlar ve sendikalar fazladan bir gün tatilin işçi sınıfının "zihinsel ve ahlaki kültürünü" geliştireceğini savundu. Örneğin, 1862'de Rahip George Heaviside, Coventry Herald gazetesine yazdığı yazıda hafta sonunun tatil sayılmasının Pazar günleri kiliseye katılımı artıracağını iddia etti. Bu yorum, pek çok dini lideri de ikna etti.

Sendikalar da, geleneklere dayanmayan haftalık artı bir günlük bir izin daha talep etti. Gerçekten de hafta sonu tatilinin kazanımı, sendika tarihinin en gurur verici başarıları arasında gösterilir.

1842 yılında 'Erken Kapanış Derneği' adıyla bir kampanya grubu kuruldu. Bu dernek, hükümete yönelik Pazartesi günü tam günlük çalışma karşılığında Cumartesi öğleden sonrasının işçiler için izin verilmesi üzerine bir lobi gerçekleştirdi.

Bunun için üretimlerin yoğun olduğu kentlerde şubeler açıldı ve sivil seçkinler, üreticiler ve din insanları derneğe üye olarak kabul edildi. İşverenler Cumartesi günleri yarım gün izne teşvik edildi. Dernek, bununla birlikte insanların "ayık ve daha çalışkan" bir işgücüne sahip olacağını savundu.

Ayrıca sendikalar yarım günlük Cumartesi tatilinin işçi sınıfının saygınlığını artırmanın bir aracı olarak gördü. "Kutsal Pazartesi"de gerçekleştirilen horoz dövüşlerinin ve çok sarhoş olma durumlarının böylelikle engellenebileceği umuldu.

Kampanyacılara göre, Cumartesi günü işçi sınıfının hoşça vakit geçirmesi, kendileri eğitip geliştirebilmeleri için seçildi.

Örneğin dernek, 1850'li yıllarda Birmingham'da yayın yapan Daily News gazetesine yazdıkları yazıda işçi sınıfına şu tavsiyelerde bulundu:

"Ülkede bir geziye çıkın. Bahçe işlerinden ya da gün ışığında vakit geçirmeyi sevenleriniz varsa Şabat günü (Yahudi dininde Cuma günbatımından Cumartesi günbatımına kadar sürer ve istirahat günü) çalışmak yerine o gün yarım gününüzü bu işler için kullanın. Ya da zamanınızı kendinizi zihinsel ve fiziksel olarak iyi hissedeceğiniz başka bir şeyde kullanın."

Spor müsabakası

KAYNAK,GETTY IMAGES

Yeni iş fırsatları

İngiltere genelinde gelişen eğlence sektörü, yarım günlük Cumartesi tatilini bir iş fırsatı olarak gördü. Tren işletmecileri bu fikri benimsedi ve Cumartesi öğleden sonraları kırsal bölgeye günübirlik seyahat edenler için indirimli biletler sundu. Cumartesi gününü benimseyen işveren sayısının artmasıyla birlikte, tiyatrolar ve müzik salonları da eğlencelerini Pazartesi'den Cumartesi'ye değiştirdi.

Modern haftayı şekillendiren en önemli karar belki de futbol maçlarını Cumartesi öğleden sonralarında düzenlemek oldu. Tüm bunlarla beraber Cumartesi öğleden sonraları işçi sınıfı için çok cazip bir tatil haline geldi.

Modern hafta sonunu benimsenmesi birden bire, tekdüze bir şekilde olmadı. Çünkü nihayetinde bir fabrikanın Cumartesi'ni yarım gün olarak benimseme kararı üreticiye bağlıydı.

Hafta sonu tatili için kampanyalar 1840'larda başlamıştı ama bunun kabul görmesi 50 yıl sürdü.

19'uncu yüzyılın sonuna gelindiğinde ise Cumartesi öğleden sonra ve Pazar günü tatili, farklı nedenlerle bile olsa işverenler, dini gruplar, eğlence sektörü ve işçiler tarafından avantajlı olarak görülmeye başladı.

Bu, şu an bilinen 48 saatlik hafta sonu tatilinin zeminini hazırladı. Ki bu da 1930'larda oluşturulmuştu. Böylelikle işverenler hafta sonu uygulanan iki günlük tam tatilin devamsızlığı azalttığını ve verimliliği artırdığını bir kez daha fark etti.

Yorumlar (0)
14°
az bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 34 72
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Hatayspor 34 53
6. Alanyaspor 34 52
7. Gaziantep FK 33 51
8. Sivasspor 34 51
9. Karagümrük 34 50
10. Göztepe 35 47
11. Rizespor 34 42
12. Antalyaspor 35 42
13. Konyaspor 34 41
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 34 35
18. Başakşehir 33 33
19. Gençlerbirliği 34 32
20. Erzurumspor 34 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 32 53
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Granada 30 39
9. Levante 31 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 21 Nisan 2021
İmsak 04:35
Güneş 06:09
Öğle 13:08
İkindi 16:54
Akşam 19:57
Yatsı 21:24