Koronavirüsle mücadelede aşı: Denek olmak

Koronavirüs nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı 1 milyona yaklaştı. Dünyada ve Türkiye’de aşılar insanlar üzerinde de denenmeye başlandı. Uzmanlar bu çalışmalardan korkmamak gerekiyor diyor ama vatandaşlar endişeli.

GÜNCEL 25.09.2020, 03:03 Tugs Enkh
11
Koronavirüsle mücadelede aşı: Denek olmak

Çin'de ortaya çıktığı bilinen koronavirüsle mücadele için bir çok ülkede aşı çalışmaları yürütülüyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, klinik ve klinik öncesi test aşamasında olan yaklaşık 200 aşı adayı bulunuyor.

Bu adaylar arasında yöneticiliğini Prof. Dr. Uğur Şahin'in yaptığı Alman BioNTech şirketi de bulunuyor. Temmuz ayında aşı denemelerine başlayan BioNTech ve Pfizer'in gelecek aylarda Türkiye ve Güney Afrika'da da çalışmalar başlatması bekleniyor.

Türkiye'de de çeşitli üniversiteler aşı konusunda çalışmalar yürütüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 21 Eylül'deki Kabine toplantısının ardından yaptığı açıklamda, "Kendi aşımızı üretme yolunda hızla ilerliyoruz" demişti.

"Halen süren 8 aşı geliştirme çalışmasından ikisinde hayvan deneyleri başarıyla tamamlandı" diyen Erdoğan, "Özel sektöre ait bir firmanın altyapısı aşının üretimine uygun hale getiriliyor. Önümüzdeki yılın ilk aylarında bu aşıları milletimizin hizmetine sunmayı planlıyoruz" ifadelerini kullanmıştı.

Bunun yanında Çin'de üretilen koronavirüs aşısının Türkiye'deki denemelerine de başlandı. Bu kapsamda aşının ilk dozu, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde gönüllü sağlık çalışanlarına yapıldı.

Çin aşısının uygunlanmaya başlandığı bir diğer merkez ise Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi oldu. İlk aşı, Tıp Fakültesi Dekan Yardımcısı Profesör Doktor Hüsnü Efendi'ye yapıldı.

Bilim insanları, bir aşının piyasaya çıkabilmesi için geçen sürecin yaklaşık 12 ila 18 ay olduğunu söylüyor. Uzmanlar, aşıyla ilgili en önemli kriterlerin güvenli ve etkin olması gerektiğine dikkat çekiyor. Koronavirüs aşısında hızlı yol alınabilmiş olmasının nedenleri arasında ise Çin'in virüsün genetiğiyle ilgili bilgileri dünya ile paylaşmış olması ve bilimin ilerlemiş olması gösteriliyor.

 

Prof. Bülent Ertuğrul

Aşı çalışmalarında Faz 3 dönemi

Bir aşı piyasaya çıkmadan önce belirli aşamalardan başarılı olarak geçmesi gerekiyor. Araştırma-geliştirme ve klinik öncesi dönemden sonra dört fazdan oluşan klinik çalışmalar başlıyor.

3'üncü Faz'daki amaç, ürünün klinik etkinliğinin ve yan etkilerinin daha geniş bir hasta popülasyonunda değerlendirilmesi. Çalışmalar genellikle çok merkezli, çok uluslu, rastgele ve çift kör olarak planlanıyor.

Peki çift kör uygulaması nedir?

DW Türkçe'ye değerlendirmelerde bulunan Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları (KLİMİK) Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Bülent Ertuğrul, bu uygulamayı, "Siz de, size uygulayan da size uygulananın plasebo dediğimiz boş ilaç mı, gerçek ilaç mı bilgi sahibi olmazsınız" diye açıklıyor.

"Gerçek ya da boş ilacın merkez tarafından rastgele olarak atandığına" vurgu yapan Ertuğrul, "Siz ilacın uygulandığı kişi de olabilirsiniz ya da hiçbir şeyin yapılmadığı kişi de olabilirsiniz. Bu veriler daha sonra toplanıp merkez tarafından değerlendirilir" dedi.

Kimler denek olabilir?

Denek olabilmek için öncelikle gönüllülük esası aranıyor. Ardından da hamile olmamak, 18 yaşın altında olmamak gibi genel kurallar aranıyor. Ayrıca her çalışmanın içeriğine göre özel kurallar belirleniyor.

Deney olmayı kabul eden kişi denemelerin yapıldığı merkeze başvuru yapıyor. Ardından da temel şartları sağlayan kişiler bir dizi testlerden geçiriliyor.

"Kan tablosuna, böbrek ve karaciğer fonksiyonlarına bakılır" diyen doktor Ertuğrul, "Kişinin başka ilaç kullanıp kullanmadığı, ilaç etkileşimlerinin olup olmayacağı, altta yatan hastalığınız varsa ne durumda olduğu gibi bir takım incelemelerden" geçildiğini söyledi.

Bütün işlemler sonucunda kişi denek olmaya uygun ise bir onay formu ile denek olmayı kabul ediyor.

Aşı çalışmalarında denek olmak ister misiniz?

DW Türkçe'nin konuştuğu vatandaşlar başta koronavirüs aşısına yönelik çalışmalara ve genel olarak aşı çalışmalarına temkinli yaklaşıyor. Çeşitli sebeplerle denek olmak istemeyenler olmasına karşın çoğunluk "güven" sorunu nedeniyle katılmak istemiyor. Güvenliği ve etkinliği henüz kanıtlanmadığı için denek olmak istemeyenler, öncelikle başkasında test edildikten sonra kullanmak istediklerini söylüyor.

Konuştuğumuz diğer diğer kesim ise aşı piyasaya çıksa bile aşı olmaya sıcak bakmadıklarını belirtiyor. Ancak ortak görüş, bir an önce aşının bulunması.

"Aşı ve ilaç çalışmalarından çekinmemek ve korkmamak gerekir" diyen KLİMİK derneğinden doktor Bülent Ertuğrul, "Bugün insanlığın gelişimi açısından bu çalışmaların güvenilirliğini test etmek açısından bilimsel yöntemler oldukça iyidir” ifadesini kullandı.

Test aşamasındaki riskler

Test aşamasında en çok merak edilen soru ise yaşanabilecek sorunların neler olduğu… "Oluşacak komplikasyonların kullanılacak olan ilaçtan ilaca değişeceğini" söyleyen Ertuğrul, "Gerçekten yan etkisi olabilecek, sınırlı sayıda kişiye uygulanabilecek bir ilaçsa bu yan etkiler fazla olabilir" dedi.

Bülent Ertuğrul, aşı çalışmalarında yan etki oranının "çok düşük" olduğuna da vurgu yaptı. "Her olasılığa karşı çalışmayı yapan kuruluş denekleri sigorta eder" diyen Ertuğrul, "Çalışmayı yapan kuruluş denek olarak kullanılacak kişilerin ne kadar süreyle sigorta edeceğini etik kuruluna başvururken belirtir. Etik kurulu yeterli değil derse kuruluş dosyasını ona göre yenilemek zorundadır" ifadesini kullandı.

"Bilginiz dışında aşı testi yapılamaz"

Bir diğer merak edilen soru ise insanlar üzerinde bilgileri dışında test yapılıp yapılamayacağı. Habersiz test yapılamayacağını belirten Doktor Bülent Ertuğrul, "Haber vermek de yetmez, yazılı onayınızın da olması gerekir" dedi.

Sağlık ya da başka sektörlerde denek olacak insanlara zaman zaman para teklifi de yapılabiliyor. DW Türkçe'nin konuştuğu bazı vatandaşlar da para karşılığında denek olmayı kabul etmeyi düşünebileceklerini belirtti.

Doktor Ertuğrul, böyle bir yöntemin zaman zaman uygulandığına ancak bunun etik olmadığına vurgu yaptı. "Bu firmadan firmaya ve denenen ilacın durumuna göre de değişebiliyor. Denenen ilaç kemoterapi gibi riskli bir ilaçsa o zaman belirli bir ücretlendirme yapılabiliyor" ifadesini kullanan Ertuğrul, "Kuruluşlar denek olan kişiye ücret vermeseler bile o çalışma sırasındaki tüm giderlerini üstlenirler" değerlendirmesini yaptı.

Faz 3 çalışmalarda yeterli veriler elde edildikten sonra ürünün ilaç olarak kullanılabilmesi için "onay" alınması gerekiyor. Onay mercileri de ülkelerin veya bağlı oldukları en üst sağlık otoriterleri. Bunun için Türkiye'de ilaç başvuruları Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'na yapılıyor.

Yorumlar (0)
17°
parçalı bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 36 83
2. M. United 36 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 36 63
6. Tottenham 36 59
7. West Ham 36 59
8. Everton 35 56
9. Arsenal 36 55
10. Leeds United 36 53
11. Aston Villa 36 49
12. Wolverhampton 36 45
13. Crystal Palace 36 44
14. Southampton 36 43
15. Burnley 36 39
16. Newcastle 36 39
17. Brighton 36 38
18. Fulham 36 27
19. West Bromwich 36 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 36 80
2. Real Madrid 36 78
3. Barcelona 36 76
4. Sevilla 36 74
5. Real Sociedad 36 56
6. Real Betis 36 55
7. Villarreal 36 55
8. Celta de Vigo 36 50
9. Athletic Bilbao 36 46
10. Granada 36 45
11. Osasuna 36 44
12. Cádiz 36 43
13. Levante 36 40
14. Valencia 36 39
15. Deportivo Alaves 36 35
16. Getafe 36 34
17. Huesca 36 33
18. Real Valladolid 36 31
19. Elche 36 30
20. Eibar 36 30
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 16 Mayıs 2021
İmsak 03:51
Güneş 05:38
Öğle 13:05
İkindi 17:01
Akşam 20:23
Yatsı 22:02