Pfizer: Kahraman mı fırsatçı mı?

Küresel ilaç şirketi kısa süre içinde Covid-19 aşısını geliştirmeyi başardı. Ancak aşı tedariği konusunda şirkete yönelik çok sayıda eleştiri var. Peki şirketin kârı toplum sağlığının önüne mi geçiyor?

GÜNCEL 24.02.2021, 16:02 Tugs Enkh
3
Pfizer: Kahraman mı fırsatçı mı?

ABD merkezli küresel ilaç şirketi Pfizer'in CEO'su Albert Bourla, geçen yıl oldukça büyük bir risk aldı ve Covid-19 pandemisine karşı ABD hükümeti öncülüğünde başlatılan kamu-özel ortaklık girişimi Warp Speed Operasyonu'nun aşı çalışmalarına katılmak yerine, Alman şirket BioNTech'e 2 milyar dolar yatırmayı tercih etti. Bourla'nın öngörüleri işe yaramış olacak ki BioNTech, hem ABD hem Avrupa Birliği hem de diğer pek çok ülke tarafından onaylanan ilk koronavirüs aşısı olarak tarihe geçti.

Ancak bu süreç pek de kolay olmadı. Başta Avrupa Birliği'nden (AB) olmak üzere Pfizer'e yönelik çok sayıda eleştiri yapıldı; yapılmaya da devam ediliyor. Şirkete yönelik eleştirilerin başında aşıdan doğabilecek zararlarda sorumluluk kabul etmemesi, aşıyı muhafaza edecek -70 derecelik dolapların çok pahalı ve tedariğinin zor olması geliyor. Ayrıca aşının doz fiyatını pahalı bulanlar da var.

"Aşı fiyaskosu"

Alman basını, bir süredir İsrail, İngiltere ve ABD gibi ülkelerin nüfusunun büyük bir bölümünü aşılamasına karşın Avrupa Birliği'nin aşılama kampanyasında neden başarısız olduğunu sorguluyor. Yapılan yorumlarda AB'nin aşıyı bulan şirketlerle anlaşmada geç kaldığı ve bu sebeple ülkelerin yeterli miktarda aşıyı gerekli sürede temin edemediği yorumu yapılırken, tüm bu yaşananlar "aşı fiyaskosu" olarak adlandırılıyor.

Peter Liese

Peter Liese

Ancak Avrupa Parlamentosu'nda Hristiyan Demokratlar üyesi ve tıp doktoru olan Peter Liese ise Birliğin bu konuda gecikmesinin arkasında şirketle yapılan pazarlıklardan kaynaklandığını savunarak Pfizer'i suçluyor. Lieser, şirkete tepkisini "Pfizer, Avrupa Komisyonu üzerinde baskı uyguladı. Aslında Pfizer, başlangıçta Avrupa'da kanun olan bir şeyi kabul etmek istemedi: Bir hata yapıldığında, biri zarar gördüğünde, sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini" şeklinde dile getiriyor. Lieser, müzakerelerin tıkandığı dönemde de şirkete "Pfizer yöneticileri, kendi kârlarını insan sağlığının da ötesine koydukları suçlamasını tatmin edici bir şekilde çürütmediler" eleştirisini yapmıştı.

Arjantin örneği

Pfizer'a yönelik eleştiriler sadece Avrupa Birliği ile sınırlı değil. Şirketin aşısının üçüncü faz çalışmalarının yapıldığı Arjantin'de de benzer bir durum yaşandı. Bu ayın başında gazetecilerin sorularını yanıtlayan Arjantin Sağlık Bakanı Gines Gonzalez Garcia, şirketin kendilerine "çok kötü davrandığını" ifade etti.

Arjantin hükümeti, Pfizer'i aşının olası etkileriyle ilgili sorumluluk almaya ikna edemediklerini belirtiyor. Arjantin Devlet Başkanı Alberto Fernandez de "Aşının sorumlusu devlet değil. Devlet satın alır ve satarlar. Onlara neden tüm hukuki ve cezai sorumluluklardan kurtaracak bir standart sunmamız gerektiğini anlamıyorum" açıklamasını yapmıştı.

Pfizer ise Arjantin ile müzakerelerin "sorumluluk" konusundan dolayı başarısız olmadığını, aksine Arjantin'in son derece düşük bir sıcaklıkta saklanması gereken aşı dolaplarının nakliyesini ödemek istemediğini savundu. Tüm bunların sonucunda Arjantin, BionTech-Pfizer aşısı için Pfizer ile değil, Sputnik V aşısı için Rusya ile anlaştı.

 Pfizer CEO'su Albert Bourla ve BioNTech CEO'su Uğur Şahin

Pfizer CEO'su Albert Bourla ve BioNTech CEO'su Uğur Şahin

Peru'daki "başarı"

Peru'da ise hükümet ile şirket yetkilileri 20 milyon doz aşının ülkeye temin edilmesi için anlaşmaya vardı. Pfizer'in Latin Amerika ülkelerinden sorumlu yetkililerinden Marta Diez, anlaşmanın ardından "Covid-19 aşısını Perululara mümkün olan en kısa sürede ulaştırmak amacıyla Peru hükümeti ile çalışmak büyük bir onur" diye konuştu.

Ancak pandeminin başında ülkede Sağlık Bakanı olarak görev yapan Victor Zamora, pek de mutlu değil. Zamora, "Yüksek fiyatlar dikkate aldığında bu karar çok şaşırtıcı. Pfizer, ülkelerin hangi fiyattan ve hangi şartlarla satın alacağını, hangi ülkenin hangi maddeleri kabul edeceğini biliyor" diye konuşuyor.

Gizli yapılan Pfizer ile pazarlıklar sırasında Zamora, şirketi devletten tedarik karşılığında teminat talep ettiğini kamuoyuyla paylaşmıştı. Hatta şirket yetkililerinin teminat olarak devlet mülkiyetlerine erişim istediği haberleri basına yansıdı.

Peru Tıp Federasyonu Başkanı Godofredo Talavera Chavez'e göre şirketin bu stratejisi şaşırtıcı değil. Chavez, "Pfizer'in ticari bir yaklaşımı var. Güçlerini daha önce Viagra satmak için kullandılar ve aşı için de aynısını yapıyorlar" değerlendirmesini yapıyor.

Şirketlerin itibarları

Tüm bu gelişmeler şirketin insan sağlığından önce kârını düşündüğü eleştirilerine sebep olurken Nijeryalı insan hakları aktivisti Ayşe İsa Yusuf, farklı bir noktaya dikkat çekiyor. Yusuf, "Pfizer kelimesini duyduğumda aklıma Kano eyalet hükümetinin ilaç şirketlerine açtığı dava geliyor" diyor.

Nijerya'da 1996 yılındaki menenjit salgını sırasında Kano'daki çocuklara insani yardım olarak Trovan isimli bir antibiyotik gönderilmiş ve henüz gerekli onayları almayan bu antibiyotik sebebiyle, resmi istatistiklere göre 11 çocuk ölmüş, 200'den fazlası felç, körlük, sağırlık ve beyin hasarı gibi kalıcı yan etkilerle hayatlarına devam etmek zorunda kalmıştı. Önce sorumluluk kabul etmeyen Pfizer, daha sonra 75 milyon dolarlık tazminat ödemeyi kabul etmişti.

WikiLeaks belgelerinde de Pfizer'in başsavcının yolsuzluklarını araştırmak için özel dedektifler tuttuğu yer almıştı.

 Arjantin Devlet Başkanı Alberto Fernandez

Arjantin Devlet Başkanı Alberto Fernandez

Patent tartışmaları

İlaç şirketlerinin tartışmalı itibarları yanında insan sağlığının kâr konusu olmayacağı görüşü de sık sık dile getiriliyor. Pfizer şu anda tıpkı diğer ilaç firmaları gibi aşısının patentini elinde bulunduruyor. Şirket, aşının patentini neden paylaşmadığı sorularına ise "hastaları sahte ve onaylanmamış ürünlerden koruma" amacında olduklarını, ayrıca bu yolla aşının diğer şirketler tarafından uygunsuz kullanımının engellendiğini savunuyor.

Küresel ölçekte bakıldığında dünyadaki zengin ülkeler, üretilen aşıların çok büyük bir kısmını şimdiden sipariş etmiş durumda. Bu da daha yoksul ülkelerde yaşayan insanların aşıya daha geç erişeceği gerçeğini gün yüzüne çıkarıyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bu konuyla ilgili bir adım attı ve COVAX adlı bir girişimle zengin ülkelerin aşı almaları için yoksul ülkelere ödeme yapmasına olanak tanıdı. DSÖ'nün hedefi, salgının mevcut, akut aşamasına son vermek için 2021'de iki milyar dozu bu ülkelerde kullanıma sunmak.

Ancak COVAX girişimini heyecan verici bulmayan Sınır Tanımayan Doktorlar Örgütü'nden Elisabeth Massute'e göre, aşıda patent fikri tümüyle yanlış. Massute, "İnsülin ilacını keşfedenlere bakarsanız, patent sembolik bir dolara sattılar. Ya da çocuk felci aşısını geliştirenler neden patent almadıkları sorusuna 'Güneşi patentleyebilir misiniz?' diye yanıt verdiler" örneğini veriyor.

İnsan sağlığıyla ilgili konuların sistemin geleneksel kurallarına uymadığını savunan Massute ekliyor: "Çünkü insan hayatının bir fiyat etiketi yok."

Yorumlar (0)
12°
az bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Gaziantep FK 33 51
7. Hatayspor 33 50
8. Sivasspor 33 50
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 34 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 33 33
19. Erzurumspor 34 31
20. Gençlerbirliği 33 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 32 53
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Granada 30 39
9. Levante 31 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 20 Nisan 2021
İmsak 04:37
Güneş 06:11
Öğle 13:08
İkindi 16:53
Akşam 19:56
Yatsı 21:23