Cemal Kaşıkçı neden önemli, Suudi gazeteciye ne oldu?

Cemal Kaşıkçı'nın kaçırılması ya da öldürülmesinin arkasındaki saik basitçe onun Suudi yönetimini eleştiren bir gazeteci olmasına indirgenebilir mi?

POLİTİKA 20.10.2018, 11:49 20.10.2018, 12:05 Mehmet Taisi Guzel
151
Cemal Kaşıkçı neden önemli, Suudi gazeteciye ne oldu?

Kaynak: BBC TURKCE

Fehim Taştekin : Gazeteci-Yazar

Eleştirileri "muhalefet" değil "nasihat" çerçevesindeydi. Ama kendisi bir gazeteciden fazlasıydı. Haliyle onu hedef yapan şey, mütevazı reform talebi ya da "Yemen'deki savaş İslam dünyasındaki liderliğimize zarar veriyor" uyarısının ötesine geçiyor. 

Kaşıkçı'nın talep ettiği evlilik belgesi için Washington'daki Suudi Büyükelçiliği tarafından İstanbul Başkonsolosluğuna yönlendirilmesi, böylelikle suç mahalli olarak Türkiye'nin seçilmesi, Körfez medyasının Kaşıkçı'nın Katar, Türkiye ve İhvan-ı Müslimin (Müslüman Kardeşler) ile bağlantıları üzerinde durması, bir gazeteciyi aşan hesaplaşmayı resmediyor. 

Vehhabilik ve 'siyasal İslam' arasındaki kan uyuşmazlığı

Bu hesaplaşma son yıllarda iyice belirginleşen iki eksen arasında. Ayrıştırıcı faktör ise Suudi devletinin resmi mezhebi Vehhabilik ile İhvan'la özdeşleşen "siyasal İslam" arasındaki kan uyuşmazlığı. Bu uyuşmazlığın tarihsel arka planında Kaşıkçı'nın da tam ortasında yer aldığı uzunca bir süreç var. Geçmişten önce güncel plandaki kilometre taşlarına bakalım: 

-İhvan 2011'de "Arap Baharı" dalgasıyla iktidar şansını yakaladı. Mısır'da Özgürlük ve Adalet Partisi, Tunus'ta El Nahda seçimlerle iktidara geldi. Fas'ta Adalet ve Kalkınma Partisi, Ürdün'de İslami Eylem Cephesi ve Kuveyt'te İslami Meşruiyet Hareketi sandıkta başarılar elde etti. Libya, Yemen ve Suriye'deki türbülanslarda da İhvan sahneye çıktı. Statükoya alternatif olarak görülen ve sakıncalı addedilen İhvan'la yeni iktidar kuşağı Körfez'in monarşilerini alarma geçirdi. 

-2013'te Mısır'da Sisi darbesiyle İhvan kuşağına "Dur" denilirken müdahalenin ana finansörleri Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) idi. 

-Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Rabia'yı simgeleştirerek İhvan'a sahip çıkması ve kadrolarına Türkiye'de himaye sunması kaşların çatılmasına neden oldu. 

-Katar'ın, Suudilerin Vehhabi-Selefi kanallardan yürüdüğü İslam dünyasında kendilerine alan açmak için İhvan'ı kullanması Körfez'deki diğer oyuncular için zaten rahatsızlık nedeniydi. El Cezire'nin İhvan liderleriyle yaptığı yayınlar nedeniyle Katar, 2014'te hedef tahtasına konuldu. Kendi istikametinden şaşmayan Katar 2017'den itibaren abluka ve tecrit dahil kapsamlı bir çökertme stratejisiyle karşı karşıya kaldı. 

-Türkiye, Katar'da üs kurarak Körfez'in müdahale planlarına karşı kalkan olarak devreye girdi. 

-Suudi Arabistan ve BAE'de "saraylı" çevrenin Türkiye'de AKP iktidarına karşı 15 Temmuz 2016'daki başarısız darbeye girişimine umut bağladıkları görüldü. 

-ABD Başkanı Donald Trump'la, özellikle de damadı Jared Kushner'le özel bir ilişki geliştiren Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman sarayda ipleri eline alırken Türkiye ve Katar'a karşı sıra dışı bir dil kullanmaya başladı. Muhammed bin Selman, İhvan'a "Yok edilmesi gereken terör kuluçkası" derken; İran, Türkiye ve Katar'ı "şer ekseni" olarak niteledi.

-Suudi Arabistan, ABD'nin yönlendirmesiyle Türkiye'nin "terör oluşumu" olarak baktığı Suriye'de Fırat'ın doğusunda Suriye Demokratik Güçleri'ne el attı. 

2017'de Kuveyt'te yapılan Körfez İşbirliği Konseyi Zirvesi

2017'de Kuveyt'te yapılan Körfez İşbirliği Konseyi Zirvesi

Bütün bunlar bir tarafta Katar, Türkiye ve İhvan; diğer tarafta Suudi Arabistan ve BAE'nin olduğu kamplaşmayı derinleştirdi. Afgan cephesinde başlayan bağlar

Peki, Kaşıkçı bu denklemin neresinde? Biraz geriye gitmek gerekiyor. 

1960'larda İslam dünyasındaki komünist yayılma ve Mısır'da Cemal Abdünnasır'ın estirdiği pan-Arabizm rüzgârını kesmek için Suudi Arabistan, Rabıta'yı kurarak Selefiliği ihraç etmeye başladı. Bu yeterli olmayınca pan-İslamizm kartı öne sürüldü ve bu süreçte İhvan'a iş düştü. Bu planın baş destekçisi Kral Faysal, Abdünnasır'dan kaçan İhvan'a kapılarını açtı. Örgütün "eğitimli" kadroları Suudilerin hem içerde hem dışarda ihtiyacını görüyordu. Bu sayede İhvan üyeleri Suudi sarayına da girmiş oldu. 1979'dan itibaren Sovyetlere karşı Afganistan'a küresel "mücahit otobanı" kurulurken hem Vehhabi-Selefi havuz hem de İhvan kullanıldı. Bu süreçte iki akım iç içe geçti ve birbirini etkiledi. 

Kral Faysal, Vehhabi geleneğinden sapmalar gösteren bir çizgiye sahipti. Kadınların eğitimi gibi belli konularda reformlara yönelmişti. Özellikle kadınlar için okulların açılmasına İstanbul doğumlu ve Adapazarlı bir Abhaz olan eşi İffet Hanım öncülük ediyordu. İffet Üniversitesi onun miraslarından biri. Kral Faysal babasından farklı olarak Filistin meselesiyle de ilgilenerek şimşekleri üzerine çekmişti. 

Afganistan-Pakistan hattında El Kaide ve Taliban'ı doğuran seferberliğin sahadaki takipçisi ise Kral Faysal'ın oğlu Prens Turki bin Faysal idi. Yani Usame bin Ladin'i Afganistan'a gönderirken Kaşıkçı'nın da elinden tutan namlı Suudi Arabistan İstihbarat Şefi. Cemal Kaşıkçı'nın farklı tonlarda "militan İslam" ile teması Afganistan'daki mücahit kamplarında başlıyor. Spekülasyona açık bir konu olmakla beraber yaygın kanı şuydu: El Kaide lideri Usame Bin Ladin dahil mücahitlerle yaptığı röportajlar biraz gazeteciliğinin biraz da istihbaratla dirsek temasının gereğiydi. 

Dayısı Kemal Ethem'den sonra gizli servisi 24 yıl yöneten Prens Turki, 2003'de Londra, 2005'te Washington'a büyükelçi olarak atandığında Kaşıkçı'yı danışman olarak yanına aldı. 

Kaşıkçı yıllar içinde Ladin'le dostluktan "Radikalizme karşı siyasal İslam'ın önü açılmalı" diyen bir çizgiye gelmişti. İhvan da Kaşıkçı'ya örgütün hedeflerine ulaşmasına hizmet edecek "zeki bir aydın" olarak bakıyordu. 

2011'de öldürülen El Kaide lideri Usame Bin Ladin

2011'de öldürülen El Kaide lideri Usame Bin Ladin

İhvan hedef tahtasında

İhvan'ın siyasal alternatif olarak monarşilerin sonunu getireceğine dair korkular zamanla her şeyin önüne geçti. Sonuçta Suudi ölçeğinde bir ülke için siyasal reform yapmak, Vehhabi-Selefi çizginin bir tık üstünde yer alan İhvan'ın önünü açmak demekti. Bunu önlemek için bazı yerlerde İhvan pazarlık sürecine sokuldu; iktidara oynama hevesleri budanarak "Sadece eğitim ve yardım faaliyetlerinde bulunabilirsin" denildi. 

BAE'de 1970'lerde Islah adıyla örgütlenen İhvan ilk dönemlerde prenslerden destek gördü. Hatta devlet kurumlarına ciddi oranda nüfuz etti. Gidişatı tehlikeli bulan yönetim 1990'larda önlem alma yoluna gitti. Arap Baharı'nda sesini yükseltme şansı bulan örgüt tutuklama furyasıyla susturuldu. BAE nihayetinde Kasım 2014'te Islah ve Mısır'daki İhvan'ı, Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) ile birlikte "terör listesine" aldı.

Katar'ın bu örgüte yaklaşımı ise "ikiyüzlü" idi. 1996'da Hammad bin Halife el Sani, Suudilerle bölgesel rekabetten kaçınan babasını devirip emirlik koltuğuna oturduktan sonra El Cezire kanalını kurup İhvan çizgisindeki örgütlere el attı. Ancak Emir, İhvan'ı, başka coğrafyalarda destekledi. Katar içinde faaliyette bulunmasını ise yasakladı. Pazarlıklar sonucu örgüt 1999'da Katar'da kendini feshetti. 

İhvan 2013'ten sonra tamamen şeytanlaştırılırken Cemal Kaşıkçı da artık ters tarafa düşmüş oldu. Mısır Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi'ye yapılan darbeye ve İhvan'ın "terörist" ilan edilmesine karşı çıktı.

Bölgesel konularda Kral Faysal'ın çizgisinin bugüne izdüşümlerini Prens Turki ve Kaşıkçı'da da görmek mümkün. Prens Turki, ABD'de elçiyken Amerikalılara Ortadoğu'daki asıl meselenin İran değil Filistin-İsrail sorunu olduğunu telkin ediyordu. İran'ın tehlikeli bir yolda ilerlediğini düşünse de bu ülkeye saldırının "çok büyük bir felaket" olacağını düşünüyordu. Kaşıkçı'nın hissiyatı da bu yöndeydi. Bu tarafın bakışına göre İran durdurulmalı ama İsrail'in istediği şekilde değil. 

Tahtın artık Abdülaziz ibn Suud'un torunlarına geçeceği yeni dönemde saray darbesiyle veliaht prens yapılan Muhammed bin Selman ise bütün sorunu İran'da görüyordu. Onu 2015'te Yemen'e saldırtan da İran'ın kollarını (Ensarullah) kesme hedefiydi. 

Pek çok konuda Abu Dabi Veliaht Prensi Şeyh Muhammed bin Zayid'le eşgüdümlü hareket eden Muhammed bin Selman'a göre Katar ayrıca Suudi Arabistan'ın Kâtif bölgesi, Bahreyn ve Yemen'de İran bağlantılı grupları destekliyordu. Trump, Mayıs 2017'de ilk yurt dışı gezisini yaptığı Riyad'da 380 milyar dolarlık silah anlaşmasına imza atarken İran'a karşı 40 bin kişilik İslami Askeri Koalisyonu'nun kurulacağını ilan etmişti. Tam bu sırada Katar Emiri Şeyh Temim'in askerlerin yemin töreninde "İran'a yönelik düşmanlık beslemekte bir hikmet yoktur" dediği medyaya sızdırıldı. 2017'deki tecrit ve abluka hamlesinin tetikleyicisi de buydu. 

Suudi Arabistan'ın İstanbul Başkonsolosluğu önünde düzenlenen prostesto gösterisi

Suudi Arabistan'ın İstanbul Başkonsolosluğu önünde düzenlenen prostesto gösterisi

Eski patronun tuzağa çeken telkinleri 

Böylesi bir denklemde Cemal Kaşıkçı gibi El Kaide, Taliban ve 11 Eylül'ün hava korsanlarıyla bağlantılar dahil çok sayıda gizli dosyaya vakıf birinin karşı eksene kayması hayatının tehlikeye girmesi için yeterli. İhvan'la bağlantılı tarihsel arka plan da Kaşıkçı'yı çok özel bir yere oturtuyor. 

Özetle kaçırılma ya da ölüm birkaç adımda geldi: 

-Amerikan yönetimi, Katar'da Sani hanedanını çökertme planına göz yumarken; Cemal Kaşıkçı'nın Muhammed bin Selman'ın Trump'la yakınlaşmasını Suudi Arabistan için tehlikeli bulması "Yazma, tweet atma, sus" diye uyarılmasını tetikledi.

-Cemal Kaşıkçı geçen yıl Muhammed bin Selman'a mesaj göndererek kendisi gibi bir danışmana ihtiyacı olduğunu belirtip birlikte çalışmayı önerdi. Veliaht Prens, Kaşıkçı'nın İhvan ve Katar gibi iki düşmanla ilişkileri olduğunu belirtip reddetti. Bunun yerine ülkeye dönmesi için Kaşıkçı'ya telkinlerde bulunanlar çıktı. Bunların başında Muhammed bin Selman'ın küçük kardeşi ve Washington Büyükelçisi Halid bin Selman geliyor. Büyükelçi son 3 ayda Kaşıkçı ile 4 kez görüşerek tehlikede olmadığını söyledi.

-Kaşıkçı'nın geçen yıl New York'ta BM Genel Kurulu sırasında Katar Emiri Temim ile görüştüğü ve daha sonra Doha'da yeniden bir araya geldiği ortaya çıktı. Kaşıkçı'nın Washington Post'ta yazmasını sağlayanın da Temim olduğu öne sürüldü.

-Bu arada Kaşıkçı alenen "İhvan'ın Suud ayağı ve Katar'ın adamı" olarak resmedildi. 

-Erdoğan'ın ekibiyle yakın temaslarına ilaveten Türkiye'den biriyle nişanlanması hassasiyeti artırdı. Tabii böyle zamanlarda insanların şeceresi de hatırlatılıyor: Kaşıkçı, Suudi Arabistan'ın kurucusu Abdülaziz ibn Suud'un özel doktoru olan Kayserili Muhammed Kaşıkçı'nın torunu. Yani Prens Turki anne tarafından, Kaşıkçı büyükbaba tarafından Türkiye'yle bağlantılı.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve ABD Başkanı Donald Trump

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve ABD Başkanı Donald Trump

Hesap neydi? 

Kaşıkçı Suud Hanedanı'nda oyunun kurallarını bilen biriydi. Prens Turki'nin yanındayken elçiliklerin nasıl çalıştığını öğrenmişti. Buna rağmen İstanbul'a yönlendirilirken oyuna gelmesine kimse anlam veremiyor. 

Yeni ortaya çıkan bilgilere göre Muhammed bin Selman'ın demir yumruğu altında duran Prens Turki, Kaşıkçı'yı ikna emrini aldı. Kaşıkçı'yı arayan Turki tehdit olmadığını belirtip konsolosluğa gitmesini telkin etti. 

Bu suçu işleyenlerin hesabına göre Muhammed bin Selman'ın Trump ile dostluğunu bozacak ya da hassas bilgileri düşmanlarla paylaşabilecek aileden biri bertaraf edilmiş, Türkiye ve Katar'a da dersleri verilmiş oldu.

Yorumlar (0)
22°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 25 Haziran 2021
İmsak 03:25
Güneş 05:26
Öğle 13:12
İkindi 17:12
Akşam 20:47
Yatsı 22:39