Koronavirüste bulaşma katsayısı nedir?

Önlemler gevşetildiği Almanya’da salgın yeniden hız kazandı. Yetkililer, yayılmayı önlemek için bulaşma katsayısının mümkün olduğunca düşürülmesi gerektiğini belirtiyor. Peki bulaşma katsayısı nedir ve nasıl belirlenir?

SAĞLIK 12.05.2020, 11:39 12.05.2020, 11:50 Mehmet Taisi Guzel
22
Koronavirüste bulaşma katsayısı nedir?

Koronavirüs kapsamında alınan tedbirlerin kademeli olarak gevşetilmesi, Almanya’da güncel bulaşma katsayısının artmasını da beraberinde getirdi. Robert Koch Enstitüsü (RKI) tarafından Cuma günü 0,83 olarak açıklanan bu sayı, bugün ise 1,10 olarak belirlendi. Peki Almanya'da önlemler gevşetilirkendikkate alınan ve salgının kontrol altına alınmasında önemli bir gösterge olan bulaşma katsayısının yüksek olması ne anlama geliyor ve bu sayı nasıl hesaplanıyor?

Hastalığın yayılma hızının düşmesi

Almanya'da bilim insanlarının "reprodüksiyon" olarak adlandırdığı bulaşma veya bulaşıcılık katsayısı, kısaltmasıyla "R değeri" şeklinde ifade ediliyor. Bu katsayı, virüsün yayılma potansiyelini açıklayan en temel kavramlardan biri.

Belirtilen sayının 1’den büyük olması, enfekte kişilerin bu hastalığı en az bir başka kişiye daha bulaştırdığı anlamına geliyor. Bu durum da toplumda hasta sayısının yükselişe geçmesi demek.

Bulaşma katsayısının 1’den küçük olması ise enfekte kişi sayısının giderek azalması anlamına geliyor. Bu durumun matematiksel karşılığı ise “R n geçiyor.

Peki hangi faktörler bulaşma katsayısını etkiliyor ve bu sayı nasıl hesaplanıyor? Bu sorunun cevabını DW’ye açıklayan epidemiyolojist Adam Kucharski, matematiksel modellemeler yaparak enfeksiyonun gidişatını daha iyi anlamaya çalışan bir bilim insanı. Çalışmalarının sonuçları ise siyasetçilerin daha iyi kararlar almasına yardımcı olabilir. Bulaşma katsayısını değerlendirerek virüsün yayılma hızını azaltmak ve temel haklara getirilen kısıtlamaları gevşetmek mümkün.



Almanya'da tedbirlerin gevşetilmesine yönelik eyaletler karar alıyor

Dört temel değişkenle hesaplanıyor

Adam Kucharski COVID-19’dan önce Ebola, SARS ve grip gibi hastalıklar hakkında da çalışmalar yürütmüş bir araştırmacı. Çalışmalarını “Bulaşıcılığın Kuralları: Bazı Şeyler Neden Yayılıyor ve Neden Duruyor” adlı kitabında açıklayan Kucharski, bir hastalığın bulaşma potansiyelinin dört değişkene bağlı olduğunu belirtiyor. Yazı dili İngilizce olan bu kitapta, bu değişkenlerin baş harfleri birbiri ardına sıralandığında ise D-O-T-S (Türkçe: Noktalar) adlı kural ortaya çıkıyor.

Süre (Duration): Enfeksiyonun ne kadar sürdüğü, bulaşma katsayısını belirleyen en önemli etkenlerden biri olarak sayılıyor. Bir kişi ne kadar uzun süre hasta kalırsa, diğer insanlara o hastalığı bulaştırma olasılığı da o kadar artıyor.  O kişinin çabuk bir şekilde toplumdan izole edilmesiyse, başka insanlara virüs bulaştırmak için daha az zamanının olması anlamına geliyor. Ancak SARS-COV2’yi semptomlar başlamadan 2-3 gün önce kapmış olmak da mümkün. Bu da insanların hastalık taşıdıklarını farketmeden başkalarına virüs bulaştırmalarını kolaylaştıran etkenlerden.

Fırsat (Opportunity): Virüsü bulaştırmak için, enfekte olmuş bir kişinin en az kaç kişiyle temas etmiş olması lazım? Adam Kucharski’ye göre, günde ortalama 5 farklı temas sonucunda virüs bulaşmış oluyor. Bu durum da davranışlarımızı neden değiştirmemiz gerektiğini açıklayan sebeplerden biri. El sıkışmak yerine el sallamak gibi yöntemlerle sosyal mesafelendirmeyi arttırmak, virüsün dolaşımını da azaltmayı sağlıyor.

Bulaştırma olasılığı (Transmission probability): Virüs taşıyan bir kişinin, ikili buluşmalarda da virüsü diğer kişiyle bulaştırma olasılığı yüksek mi? Adam Kucharski ve ekibi, bu tür karşılaşmalarda her üç buluşmadan birinin virüsün bulaşmasıyla sonuçlandığını belirtiyor.

Yatkınlık (Susceptibility): Bu üç koşulun sağlanması durumunda, virüsün bulaştığı insanda tutunup hasta etme olasılığı nedir? Bu zamana kadar hiçbir aşının bulunmadığını ve enfeksiyon oranının yüksek olduğunu göz önünde bulundurursak, bu sorunun cevabının neredeyse yüzde 100 olduğunu söyleyebiliriz. Bağışıklığın artmasıyla birlikte bu oranın düşmesi bekleniyor. Ancak anlamlı bir düşüş olması için, aşının bulunması şart.

Siyasi kararlar için kilit öneme sahip

Bu dört değişkenin değerlerinin çarpılması bize bulaşma katsayısını veriyor. Dolayısıyla, virüsün yayılmasını önlemenin yolu bu dört değişkenin bilinmesinden geçiyor. Hasta kişilere izolasyon, sosyal mesafelendirme, dirsek içinde öksürülme ve el yıkama gibi önlemlerle ilk üç değişkenin değerlerine müdahale mümkün. Ancak yatkınlık değerini değiştirebilmek için aşı şart.



SARS-CoV-2

Temel bulaşma ya da bulaşıcılık katsayısı R0 ise, bulaşma katsayısı R’dan farklı bir değeri işaret ediyor. Alınan önlemlerden sonra veya bağışıklık kazanılması durumunda toplumda kaç kişinin bu hastalığa yakalandığını anlamak için kullanılan değer R olarak kabul ediliyor. R0 sayısı ise önlem alınmaması durumunda virüsün kaç kişiye bulaşacağını belirtiyor. Dolayısıyla R0 olarak tanımlanan "temel bulaşma katsayısı" kimsenin aşılanmadığı, hiçbir müdahalenin yapılamayacağı ve kimsenin bağışıklık kazanamayacağı durumlarda geçerli.

Almanya’da bu değerlerin hesapları Robert Koch Enstitüsü tarafından yapılıp yayımlanıyor. Kurumun verileri ise, SARS-CoV-2’ın ‘temel bulaşma katsayısının’ 2,4 ve 3,3 arasında değiştiğini gösteriyor. Bu da hiçbir önlem alınmaması durumunda, her enfekte kişinin 2 ile 3 arasında insana bu hastalığı yayabileceği anlamına geliyor. Salgını kontrol alabilmek içinse bulaşma katsayısının 1’in altına getirilmesi ve tüm etkileşimlerin 3’te 2’sinin önlenmesi gerekiyor.

Bugünlerde alınan tüm önlemler “çan eğrisini bükmek” için. Zira hasta kişi sayısının, sağlık sisteminin kapasitesini aşmaması gerekiyor. Aksi taktirde doktorların, hangi hastanın hayatını kurtaracaklarına dair seçim yapması söz konusu olabilir.

Kaynak: Deutsche Welle Türkçe

Yorumlar (0)
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 17 35
2. Fenerbahçe 17 35
3. Galatasaray 17 33
4. Gaziantep FK 17 31
5. Alanyaspor 18 30
6. Hatayspor 17 28
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 17 26
9. Antalyaspor 18 24
10. Konyaspor 17 22
11. Sivasspor 17 22
12. Başakşehir 17 22
13. Kasımpaşa 17 22
14. Malatyaspor 17 21
15. Rizespor 17 21
16. Göztepe 17 19
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 17 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 17 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 17 36
2. Liverpool 17 33
3. Man City 16 32
4. Leicester City 17 32
5. Everton 17 32
6. Tottenham 17 30
7. Southampton 17 29
8. Aston Villa 15 26
9. Chelsea 17 26
10. West Ham 17 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 17 23
13. Crystal Palace 18 23
14. Wolverhampton 18 22
15. Newcastle 17 19
16. Burnley 16 16
17. Brighton 18 14
18. Fulham 16 12
19. West Bromwich 17 8
20. Sheffield United 18 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 16 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:46
Akşam 18:08
Yatsı 19:33