HARTUM (AA) - MUHAMMED EMİN CANİK - AHMED SATTİ - Sudan'da Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) düzenlediği saldırılar ve yağma olayları sonucu, ülkenin devasa tarım projesi ile ilk şeker fabrikası gibi halkın başlıca geçim kaynakları da zarar gördü.
Sudan'da Nisan 2023'te başlayıp yer yer devam eden çatışmalarda HDK, ülkenin başta başkenti olmak üzere çeşitli bölgeleri ele geçirdi.
HDK'nin kontrol altında tuttuğu ve saldırı düzenlediği bölgelerde cinayet, hırsızlık, yağma ve zorla silah altına alma gibi ihlallerin yanı sıra Sudan halkının geçim kaynakları da HDK'nin saldırılarının hedefi oldu.
- Sudan ekonomisinin yüzde 35'i olan Cezira Projesi
Sudan'ın orta kesiminde Beyaz Nil ve Mavi Nil nehirleri arasında yer alan dünyanın en büyük tarım projelerinden biri olarak kabul edilen Cezira Projesi HDK'nın saldırıları nedeniyle ciddi zarara uğradı.
Geniş tarım arazilerine sahip Sudan'da yaklaşık 900 bin hektarlık alan üzerinde gerçekleştirilen projenin büyüklüğü yaklaşık 1 milyon futbol sahasını aşıyor.
Proje sahasının yanı sıra aralarında Türkiye'den getirilenler de olmak üzere çok sayıda tarım aleti, HDK mensupları tarafından çalındı veya parçaları sökülerek zarara uğradı.
Cezira Projesi Tarım Müdürlüğünden Sorumlu Başkan Yardımcısı İsmail Abdulmuhsin Ahmed, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Sudan'ın tarım alanındaki hem ülke içi ihtiyacını hem ihracatını besleyen Cezira Projesi'nin HDK tarafından sistematik bir yıkıma maruz kaldığını söyledi.
Ahmed, 'HDK, projenin ambarları, ofisleri, sulama kanalları üzerindeki altyapılar gibi temel yapılarının tümünü hedef aldı. Hatta çiftçilerin ekim alanları, konutları ve köyleri dahi hedef alındı. Bu, Sudan'ın iradesini kırmayı hedefleyen kasıtlı bir yıkımdır.' dedi.
- HDK'nın saldırılarıyla Cezira Projesi'ne verilen zarar 15 milyar dolar
Cezira projesinin önemine ilişkin Ahmed, 'Cezira Projesi'nin Sudan ekonomisine katkısı yaklaşık yüzde 30-35 civarında. Şu anda arazilerin hazırlanması konusunda büyük kayıplarımız var; ekim için gerekli olan tohum temizleme makinelerinin tamamını kaybettik. Depolardaki miktarlar, tahrip edilen temel altyapı ve sulama kanalları üzerinden yapılan ön hasar tespitine göre kayıp 15 milyar dolardır.' dedi.
Ahmed, HDK'nın yerle bir ettiği tohum depolarını göstererek, şu ifadeleri kullandı:
'Bu depo, 2 milyon dönümlük projenin tüm pestisit ve kimyasallarını barındırıyordu. Burası, saha düzeyindeki 115 depoyu besleyen ana merkezdi. Bu depolarda 2024-2025 sezonu stokları bulunuyordu. HDK 2023'te Cezira eyaletine girdiğinde, tüm bu zehirli maddeler ve pestisitler burada korunuyordu.'
HDK'nın sistematik bir şekilde yağma yaptığına vurgu yapan Ahmed, 'Şu an havada pestisit kokusunu soluyoruz ve bu maddelerin etkileri hala doğada mevcut; bu bir çevre felaketidir.' diye konuştu.
Devlet yetkilileriyle koordineli olarak bu izleri temizlemeye çalıştıklarını aktaran Ahmed, hayvanların ve insanların girmemesi için bölgeyi kapattıklarını çünkü bu zehirlerin etkisinin gelecekte de süreceğini kaydetti.
Ahmed, durumun ciddiyetine ilişkin 'Sudan'ın kuzeyinde ve Cezira'nin diğer bölgelerinde daha sonradan ortaya çıkan kanser vakaları gibi tecrübelerimiz var, bu durumun gelecekte sağlık sorunlarına yol açmasından endişe ediyoruz.' değerlendirmesinde bulundu.
- Parçaları çalınan tohum makinaları 'iskeletten' ibaret kaldı
Cezira Projesi Tohum Üretim Birimi Müdürü Ahmed Abdülkadir Ömer, tohumların üretimi ve hazırlık sürecinden sorumlu birimi yönettiğini belirterek 'Bu tesisteki eleme ünitesi tam montaj aşamasındaydı ve kurulumun bitmesine çok az kalmıştı. Ancak savaşın başlaması ve HDK'nın Cezira'ya girmesiyle tüm çalışmalar durdu.' diye konuştu.
HDK'nin Vad Medeni şehrinin ardından tohum depolarını yağmaladığını söyleyen Ömer, şöyle devam etti:
'Burada bulunan çok miktardaki tohum stokunu yağmaladılar. Sadece tohumlar değil makinelerin en kritik parçalarını da söküp aldılar. Tüm sistemi kontrol eden bilgisayarın yanı sıra farklı boyutlardaki tüm elektrik aletleri, motorları ve çok sayıda elek düzeneği yağmalandı.'
Ömer, Türkiye'den getirilen bir tarım makinasını göstererek, 'Şu makina sadece bir 'iskeletten' ibarettir; makinenin çalışmasını sağlayan tüm donanım ve teknik ekipmanlar çalındı. Bu eleme ünitesinin tekrar işlevsel hale gelebilmesi için kaybedilen tüm bu donanımların yeniden karşılanması ve eksiklerin giderilmesi gerekiyor.' ifadelerini kullandı.
- Sudan'ın ilk şeker fabrikası kullanılamaz halde
Sudan'da 1962 yılında kurulan ilk şeker fabrikası 'Cüneyd Şeker Fabrikası' HDK'nın yağmalaması sonucu kullanılamaz hale geldi.
Cüneyd Şeker Fabrikası Genel Müdür Yardımcısı Bahaddin Muhammed Ahmed Ali, AA muhabirine yaptığı açıklamada, '28 köy bu fabrikadan geçiniyordu. Fabrikada 800 kadrolu çalışan ile 1100 mevsimlik işçinin yanı sıra 2 bin 500 çiftçi de buradan geçimini sağlıyordu. Fabrikanın durmasıyla bu muazzam sayıdaki vatandaş mağdur oldu, evsiz ve işsiz kaldı.' dedi.
HDK'nın fabrikada ciddi tahribata yol açtığına vurgu yapan Ali, 'Fabrikanın, mağdur olan ailelere yeniden destek olabilmesi için devletten ve şirketlerden yardım eli uzatılmasını umuyoruz.' diye konuştu.
Ali, sulama pompalarının ciddi hasar aldığını, HDK'nın hem fabrikada hem bölgedeki trafolarda büyük tahribata yol açtığını ifade etti.
Kayba ilişkin Ali, 'Fabrikadaki tahribat tahmini 120-150 milyon dolar arasında. Sulama sistemi olmadığında tarım faaliyetleri de yürütülemiyor.' diyerek sözlerini tamamladı.
- Sudan'daki çatışmalar
Sudan, 15 Nisan 2023'ten bu yana ordu ile HDK arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor.
Dünyanın en kötü insani krizlerinden birine yol açan bu çatışmalar, on binlerce Sudanlının hayatını kaybetmesine ve yaklaşık 13 milyon kişinin yerinden edilmesine neden oldu.
HDK, ülkenin 18 eyaletinden 5'inin merkezini kontrol ederken, Sudan ordusu, güney, kuzey, doğu ve orta kesimler dahil olmak üzere kalan 13 eyaletin büyük bölümünde ve başkent Hartum'da hakimiyetini sürdürüyor.
Çad sınırına bitişik ülkenin batısındaki Darfur bölgesinin hemen hemen tamamına hakim olan HDK, Ekim 2025'te bölgenin en büyük şehri Kuzey Darfur eyaletinin merkezi Faşir'e girmiş ve ciddi katliamlar yaptığı iddia edilmişti.