Trump, ABD'de iki partili sistemin sonunu getirebilir mi?

ABD'de 3 Kasım'da yapılan seçimlerin sonuçlarını kabul etmeyen Başkan Donald Trump'ın hamleleri Cumhuriyetçi Parti'deki tarihsel koalisyonu çıkmaza sokabilir.

DÜNYA 15.01.2021, 13:54 Tugs Enkh
40
Trump, ABD'de iki partili sistemin sonunu getirebilir mi?

ABD'de 3 Kasım'da yapılan seçimlerin sonuçlarını kabul etmeyen Başkan Donald Trump'ın hamleleri Cumhuriyetçi Parti'deki tarihsel koalisyonu çıkmaza sokabilir. Peki ABD'nin içinden geçtiği süreç, önümüzdeki dönem Amerikan siyasetine nasıl yansıyacak?

Cumhuriyetçi Parti (GOP) 3 Kasım'da Temsilciler Meclisi'ndeki sandalye sayısını artırmıştı. Cumhuriyetçilerin, 5 Ocak'ta yenilenen Georgia Senato seçimleri sonrası Senato'da çoğunluklarını koruması bekleniyordu. Ancak Georgia'daki iki seçimi de kaybettiler ve Senato'da kontrol Demokratlarda olacak.

Donald Trump kaybettiği başkanlık seçimlerinin sonuçlarını değiştirmek için "Aslında ben ezici çoğunlukla kazanmıştım ama Demokratlar çaldılar" yalanıyla, çok sert bir kampanya başlattı.

Trump taraftarlarının 6 Ocak'ta Kongre'ye yönelik, 5 kişinin hayatına mal olan ve "Trumpizmin" ırkçı yüzünü çarpıcı biçimde sergileyen saldırıdan, kimilerine göre "darbe" girişiminden ve 13 Ocak günü Temsilciler Meclisi'nde ikinci azil sürecinin başlatılmasından sonra ise Cumhuriyetçi Parti'nin ve iki partili sisteme dayanan ABD demokrasisinin geleceği üzerinde büyük bir soru işareti oluştu.

Tarihi koalisyon

Ünlü muhafazakar düşünür William Buckley'nin 1955'te dikkat çektiği gibi Cumhuriyetçi Parti aslında biri radikal biri muhafazakar iki kanadın koalisyonu.

Radikal kanat köleciliğe son veren iç savaşın sonucunu ve de Rooswelt'in Yeni Mutabakat (New Deal) olarak bilinen, refah devletini getiren sosyal demokrat ekonomi politikalarını kabul edemeyen, ırkçı dinci kesimdi. Muhafazakar kanat ise iş çevrelerinin, Ticaret Odalarında egemen ekonomik gerçekliklere, kapitalizmin genel, uzun dönemli gereksinimlerine uyumlu kesimlerinden oluşuyordu.

Kimi zaman Barry Goldwater, Ronald Reagan, Newt Gingrich gibi radikal kesime yakın siyasi liderler sivrilmiş olsa da "iş çevreleri muhafazakarlığı", bu liderlerin radikalliğini törpülüyor onları kendi kesimine asimile edebiliyordu. Radikal kesimin "Kültür Savaşları"na yatırım yaparak yükselen ve 2016'da Başkan seçilen Trump da vergi indirimi, kimi alanlarda serbestleştirmelerin genişletilmesi vaatleriyle "iş çevreleri muhafazakarlarının" onayını alabilmişti.

Trump başlangıçta "iş çevreleri muhafazakarlarına" verdiği sözleri yerine getirdi ancak, 2. dönem başkanlık için radikal kanadın ırkçı dinci, Muhafazakar ve Trump karşıtı Lincoln Society entelektüellerinin vurguladığı gibi etnik milliyetçi bir söyleme ağırlık vermeye başlayınca, bu yaklaşım da ABD'inin uluslararası konumunu olumsuz yönde etkileyince, GOP içi koalisyonun ekonomik değişimlerin etkisiyle zayıflamaya başlayan dengeleri iyice kırılganlaştı.

Cumhuriyetçi Parti tabanı içinde Trump'ın hala büyük bir desteğe sahip olduğu biliniyor.

Cumhuriyetçi Parti tabanı içinde Trump'ın hala büyük bir desteğe sahip olduğu biliniyor.

Radikaller ile "iş çevreleri muhafazakarlığı" arasındaki koalisyonun en önemli dayanağı, ekonomik büyüme içinde yeni, iş olanakları ve "Amerikan Tarzı" hayatın devam ediyor olmasıydı. Ancak neoliberalizm ve küreselleşme bu zemini kısa sürede aşındırdı.

Bir başka muhafazakar yazarın The National Review dergisinde vurguladığı gibi, bu koalisyonun dayanağı olan Mid-West imalat sanayinin ve bankaların ekonomi içindeki ağırlığı gerilerken, California ve New Yok merkezli yüksek teknoloji, sosyal medya ve finansal sepekülasyona odaklı sermaye gruplarının ekonomi içindeki ağırlığı arttı. Mid-West imalat sanayi ve bankalar "iş çevreleri muhafazakârlığını" temsil ederken, yeni yükselen sermaye kesimleri, daha çok Demokrat Parti'nin "iş çevreleri liberalizmine" yakındı.

GOP koalisyonunun ekonomik temeli zayıfladıkça, radikal kesimin dinci ırkçı talepleri, siyasette de "kültür savaşları" giderek daha fazla öne çıktı. Bu kültür savaşlarının etkileri 11 Eylül 2001 Saldırısı'nın ardından ve Obama'nın başkanlık döneminde daha da belirginleşti, Trump döneminde, terörist ve faşist refleksler sergilemeye, tarihi koalisyon dağılma işaretleri vermeye başladı.

Restore edilebilir mi?

6 Ocak'ta Kongre binasına düzenlenen saldırından sonra "Bu tarihi koalisyon restore edilebilir mi?" sorusu biraz "tüpünden çıkan diş macunu geriye sokulabilir mi?" sorusunu andırıyor. Trump'ın seçim sonuçlarını değiştirme çabalarının ve Kongre Binası saldırısının ardından bu soruya olumlu bir cevap vermek çok zor.

Başkanlık seçimlerini, Demokrat Parti'nin "iş çevreleri liberalizminin" adayı Biden, Parti içi koalisyonu da koruyarak kazandı. Bu koşullarda, "iş çevreleri muhafazakarlığı" açısından, seçim sonuçlarını kabul edip yola devam etmek artık olağan ve gerekli bir durumdu. Trump'ın ortaya hiçbir kanıt koyamadan "Seçimleri aslında ben kazandım ama çaldılar" yalanıyla radikal kesimi kışkırtmaya devam etmesinin, iddiaları çoğu kez Cumhuriyetçilerin egemen olduğu mahkemelerde ve yerel yönetimlerde reddedildikçe, söylemini sertleştirerek, adeta ateşe benzin dökmesinin yarattığı iki sonuç koalisyonu kırılma noktasına taşıdı.

Birincisi, Trump seçim sonuçlarını değiştirmeye odaklanınca, Covid-19'la mücadeleyi, hatta genel olarak devlet yönetimini bir kanara bıraktı; salgın, tüm ekonomik toplumsal sonuçlarıyla birlikte denetimden çıktı: Dünya nüfusunun %4'nü oluşturan ABD'de Covid-19 ölümleri dünyadaki toplam ölümlerin %20'sini geçti. "Siyahların Yaşamı Önemlidir" (Black Lives Matter) hareketi solda yeni bir canlanma başlattı

İkincisi, GOP adayları Georgia seçimlerini, Cumhuriyetçi Parti de Senato'nun kontrolünü kaybetti. Bu durumda, İş adamları Yuvarlak Masası, Ticaret Odaları, Ulusal İmalat Sanayicileri birliği gibi "iş çevreleri muhafazakarlığının" kaleleri, ekonomik toplumsal istikrar adına Trump'a karşı tavır aldılar. 6 Ocak kalkışmasından sonra da Twitter, Facebook, Instagram gibi sosyal medya platformları Trump'ın hesaplarını askıya alarak GOP'nin "radikal" tabanı ile iletişimini büyük ölçüde kestiler.

Donald Trump

KAYNAK,GETTY IMAGES

Amerikan siyasi sisteminde, iki partili dengenin yanı sıra bir de Prof. Michael Glennon'un, Double Government (2014) başlıklı çalışmasında işaret ettiği gibi "ikili yönetim" olarak anılan bir denge söz konusudur. Seçilmişlerin hükümetinin yanı sıra, bu seçimlerden etkilenmeyen ve esas olarak sürekliğe dayanan görece bağımsız bir "güvenlik bürokrasisi" devletin günlük teknik işlerini yönetir.

Trump'ın bu güvenlik bürokrasisini, bağımsızlığını ortadan kaldırarak kendine bağlama çabaları, bu yönde sık sık değişen atamalar bu dengeyi de bozmuş, Trump'ın otoriter eğilimlerini sergilemiş, seçimlerden önce bu kesimin önde gelen "emekli" liderlerinin açık muhalefetinin su yüzüne çıkmasına yol açmıştı.

Trump, devletin esas olarak "iş çevreleri muhafazakarlığına" yakın geleneksel dengelerini bozdukça, kendi güvenlik bürokrasisiyle, istihbarat örgütleriyle kavgalı bir Başkan görüntüsü sergiledikçe, GOP içi koalisyonun kırılganlığı daha da arttı.

Trump hukuki yollar kapandıktan sonra sonuçları kabul edip istikrarlı bir devri teslim sürecini başlatsaydı, 2024 seçimlerinde yeniden başkan adayı olma iddialarına karşın, GOP içindeki tarihsel koalisyon, partinin biraz daha sağa kayması pahasına restore edilebilirdi. Ancak 6 Ocak kalkışmasından sonra bu olasılığın ortadan kalktığı söylenebilir.

Kongre binasına yönelik saldırı, bu saldırı öncesinde Trump ve ailesinin, Ted Cruz gibi Trump trenine binmiş siyasetçilerin, Kongreyi basmaya gidecek olanlara yaptıkları kışkırtıcı, yönlendirici konuşmalar iki gerçeği ortaya koydu.

Birincisi Trump iktidarda kalabilmek için, toplumsal kargaşayı, hatta bir rejim değişikliğini göze almış bir siyasetçi gibi "savaş" diliyle konuşuyordu. Oğlunun konuşmasında vurguladığı gibi artık "Cumhuriyetçi Parti", Trump Partisiydi, bunu anlamalıydı. Diğer bir deyişle, Trump ailesi, koalisyonun çöktüğüne, radikal kanadın partiye egemen olduğuna inanıyordu.

İkincisi 6 Ocak kalkışması, Başkanlık devir-teslim merasimine doğru giderken oluşan güvenlik ortamı, uluslararası ilişkiler profesörü ve Brookings Institute'de uzman Daniel Drezner'in deyimiyle GOP'nin Trump'ın elinde "Hizbullah" benzeri, silahlı bir kola sahip parti olmaya başladığını düşündürüyordu.

Trump destekçisi aşırı sağcı gruplar

Trump destekçisi aşırı sağcı gruplar sık sık sokak çatışmalarına dahil oluyor.

Irkçı-dinci, kısacası faşist özellikler sergileyen bu "silahlı kol", bütün siyasi kutuplaşmalardaki aşırı uçların yaptığı gibi önce en yakınındakilere, düne kadar Trump'ı destekleyenlere saldırıyordu. Kongre Binasını basanlar Başkan Yardımcısı Pence için "Pence asılmalı" sloganları atıyorlar, Senatör Lindsey Graham hava alanında uçağa giderken "hain … hain" sloganlarıyla karşılaşıyor, Senatör Mitt Romney uçak içinde benzer bir saldırıya uğruyordu. Kimi Senato ve Meclis temsilcileri Trump karşıtı olmakla birlikte, ailelerinin güvenliğini düşünerek susmayı seçiyordu. Kısacası, Trump etkisindeki GOP içindeki, FBI, NSA, Ulusal Güvenlik Örgütü (Home Land Security) tarafından yerli terörist tehlike olarak betimlenen bu silahlı kol, Parti içinde Trump'ı desteklemeyenleri baskı ve tehditle hizaya sokmaya çalışıyordu.

Şimdi, Cumhuriyetçi Parti'nin (GOP) muhafazakâr kanadının umudunu, Trump'ın azil edildikten sonra yargılanmasına, kamu görevi alması yasaklanarak 2024 seçimlerinde aday olmasının önlenmesine bağladığı söylenebilir. Ancak Trump tasfiye edilebilse bile partinin Trumpçı radikal kanadı, 74 milyon oy veren seçmenin en azından yarısı bir yere gitmiyor. Onlara enerji veren kültürel ve ekonomik koşullar da… Dahası bu kesimin enerjisinden yararlanmak için sırada bekleyen genç radikal ve Trump'tan farklı olarak devlet tecrübesi olan siyasetçiler de var.

Sonuç olarak denebilir ki GOP'yi ayakta tutan tarihsel koalisyonu, orta dönemde restore etmek artık son derecede zordur. Biden'in birleştirici olma çabaları da yeterli olmayacaktır.

Diğer taraftan sorun GOP ile de sınırlı değil. ABD siyasi sistemi belli bir mutabakat üzerinde hareket eden iki partili bir dengeye dayanır. GOP içi koalisyonun bozulması, Demokrat Parti içindeki koalisyonu da etkileyecek, iki partili sistemin tıkanmasına yol açabilecektir.

Bu noktada da sorun, salt GOP sorunu olmaktan çıkıyor, ABD rejimi sorunu olmaya, oradan da küresel jeopolitiği etkileyecek uluslararası bir soruna dönüşmeye başlıyor.

Yorumlar (0)
az bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 25 54
2. Beşiktaş 24 51
3. Fenerbahçe 25 51
4. Trabzonspor 25 48
5. Alanyaspor 25 42
6. Hatayspor 25 42
7. Gaziantep FK 25 39
8. Karagümrük 25 37
9. Antalyaspor 25 33
10. Göztepe 25 32
11. Sivasspor 24 31
12. Konyaspor 24 30
13. Malatyaspor 25 30
14. Kasımpaşa 25 29
15. Rizespor 25 27
16. Kayserispor 25 25
17. Erzurumspor 25 25
18. Başakşehir 25 24
19. Denizlispor 25 21
20. Ankaragücü 24 20
21. Gençlerbirliği 24 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 23 53
2. Samsunspor 23 49
3. İstanbulspor 23 43
4. Altınordu 23 41
5. Adana Demirspor 23 39
6. Ankara Keçiörengücü 23 38
7. Altay 23 38
8. Tuzlaspor 22 37
9. Bandırmaspor 23 31
10. Bursaspor 22 31
11. Ümraniye 23 31
12. Adanaspor 23 26
13. Balıkesirspor 22 23
14. Menemen Belediyespor 22 23
15. Boluspor 22 22
16. Akhisar Bld.Spor 23 19
17. Ankaraspor 22 13
18. Eskişehirspor 23 7
Takımlar O P
1. Man City 25 59
2. M. United 25 49
3. Leicester City 25 49
4. West Ham 25 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Aston Villa 23 36
9. Tottenham 24 36
10. Leeds United 25 35
11. Arsenal 25 34
12. Wolverhampton 25 33
13. Crystal Palace 25 32
14. Southampton 25 30
15. Burnley 25 28
16. Brighton 25 26
17. Newcastle 25 25
18. Fulham 25 22
19. West Bromwich 25 14
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Real Madrid 24 52
3. Barcelona 24 50
4. Sevilla 23 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Villarreal 24 37
7. Real Betis 24 36
8. Levante 24 31
9. Granada 24 30
10. Athletic Bilbao 23 29
11. Celta de Vigo 24 29
12. Valencia 24 27
13. Osasuna 24 25
14. Cádiz 24 25
15. Getafe 24 24
16. Deportivo Alaves 24 22
17. Eibar 24 21
18. Real Valladolid 24 21
19. Elche 23 21
20. Huesca 24 19
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 25 Şubat 2021
İmsak 06:13
Güneş 07:38
Öğle 13:22
İkindi 16:25
Akşam 18:57
Yatsı 20:16