Covid-19 aşısında son durum ne?

Biliminsanları koronavirüs aşısı için zamana karşı yarışıyor. Kimi aşı adayları nihai test aşamasında. Ancak uzmanlar sabır telkin ediyor. Çünkü süreci sonuçlandırmak, uzun bir süre, hatta yıllar alabilir.

SAĞLIK 24.10.2020, 15:29 Tugs Enkh
10
Covid-19 aşısında son durum ne?

Çin’deki araştırmacıların 21 Ocak'ta koronavirüsün kod dizilimini yayımlaması ile birlikte, dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları aşı çalışmaları için seferber oldu. 

İnsanlar üzerindeki ilk aşı denemesi 16 Mart’ta başladı. O günden bu yana, insan üzerinde denenen aşı sayısı 44'e yükseldi. Gelinen noktada Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) izlediği toplam aşı çalışması ise 200’e ulaştı.

Normalde bir aşının test edilmesi, üretilmesi ve aşı olarak dağıtımı yıllar alıyor. Bugüne kadar, en kısa sürede klinik testleri başarıyla tamamlayarak piyasaya dağıtılan aşı, kabakulak aşısı oldu. 1960'lı yıllarda bulunan bu aşının piyasaya sunulabilmesi ise 4 yıl sürdü.

Koronavirüse karşı aşı geliştirmek için çalışan bilim insanları 12 ila 18 ay gibi bir süre içerisinde bu aşıyı pazarlara sunmayı, DSÖ de 2021 yıl sonuna doğru, 2 milyar doz aşının dağıtımını yapabilmeyi umut ediyor.

Halen uluslararası alanda kabul gören ve kullanımına onay verilmiş bir koronavirüs aşısı bulunmuyor. Farklı yaklaşımlarla hazırlanan pek çok aşı ise nihai test aşamasına ulaşmış durumda. Bunlar farklı yaklaşım, konseptlerle üretiliyor. Kimi DNA, RNA-m ya da inaktif virüs temelli kimi ise viral vektör türünden.

Bir aşının onay alarak pazarlara sunulabilmesi için üç aşamayı başarıyla tamamlaması gerekiyor. Bugüne kadar testlerde ilerleme sağlayan ve aşı geliştirmeye en yakın olan çalışmalar şöyle: 

Çin'deki aşı çalışmalarında nihai aşamaya yaklaşılıyor

CoronoVac: Sinovac Biotech

Nihai aşamaya yaklaşmış bu aşı Çinli Sinovac Biotech şirketi tarafından geliştiriliyor. İnaktüf virüs temelli bu aşının, Brezilya, Türkiye ve Endonezya'da on binlerce kişi üzerinde yapılan üçüncü aşama denemelerinin sonuçlarının, Kasım ayında açıklanması bekleniyor.

Klinik deneyleri sürmesine karşın Çin, Ağustos ayı sonunda, sağlık çalışanları gibi yüksek risk grubunda yer alanlara aşının yapılmasına izin verdi. Makak maymunları üzerinde yapılan araştırmaların ilk sonuçlarına göre aşı Covid-19’a karşı antikorlar üretilmesini sağlıyor. İnsanlar üzerinde yapılan ikinci aşama deneylerinin açıklanan sonuçlarına göre de aşı, kritik bir yan etkiye yol açmıyor. 

BNT162b2: Pfizer& BioNTech

Almanya'daki Türk bilim insanı Prof. Dr. Uğur Şahin’in kurucu ortağı olduğu BioNTech ve Amerikan Pfizer şirketlerinin, RNA (mRNA) temelli BNT162b2 isimli aşı çalışması üçüncü yani son test aşamasında bulunuyor. Bu aşı, koronavirüs vakalarının yoğun olduğu dünyanın farklı bölgelerinden 44 bin gönüllü üzerinde deneniyor. İlk iki aşama test sonuçlarına göre aşı SARS-COV-2 proteinine karşı antikor ve T hücreleri üretiyor. Aşıyı geliştiren araştırmacılar, Ekim sonunda aşının istenen sonucu verip vermediğini, Kasım ayı sonunda da güvenli olup olmadığı sorusuna yanıt alabilecekleri bilgisini veriyor. Daha önce mRNA temelli bir aşıya onay verilmemiş olunması nedeniyle, geliştirilen aşının başarılı olması durumunda bu alanda bir ilk de gerçekleşmiş olacak. Bu tür mRNA temelli aşıyı savunanlar, bunun geleneksel aşılara kıyasla çok daha kolay üretilebileceğini kaydediyor.

Türk bilim insanı Prof. Dr. Uğur Şahin BioNTech'in kurucu ortaklarından

mRNA-1273: Moderna

Amerikan şirketi tarafından geliştirilen bir diğer mRNA temelli aşı da mRNA-1273 adını taşıyor. Üçüncü evre deneyleri, 30 bin kişinin katılımıyla Temmuz ayında başlayan bu aşı, hem gençlerde hem de ileri yaştaki gönüllülerde Covid-19 antikorları üretilmesini ve T hücrelerinde reaksiyon sağladı.

ChAdOx1 nCOV-19: AstraZeneca & Oxford Üniversitesi

Oxford Üniversitesi’nin AstraZeneca şirketiyle birlikte geliştirdiği ve en çok umut bağlanan aşılardan biri olan bu aşı son aşamadaki klinik testler sırasında askıya alınmıştı. Nedeni, İngiltere'de bir denekte "açıklanamayan bir hastalık” görülmesi. Brezilya, Güney Afrika ve İngiltere'de test çalışmalarına yeniden başlanmış olunsa da ABD’de henüz askıya alınan çalışmalar yeniden başlatılmadı. Viral vektör türünde geliştirilen bu aşının ilk test aşamalarında koronavirüse karşı güçlü bağışıklık sağladığı tespit edilmişti. Bu aşının 50 bin gönüllü üzerinde denenmesi hedefleniyor.

Ad26.COV2-S: Johnson & Johnson

İki doz aşı öngören diğer aşılara kıyasla, geliştirdiği tek doz aşıyla en çok ilgiyi çeken Johnson & Johnson, 60 bin denek üzerinde yürüttüğü üçüncü evre testlerine 12 Ekim’de ara verdi. Şirket, nedeni açıklanamayan bir hastalık için bağımsız bir güvenlik teftişinin gerekli görüldüğünü duyurdu. Bu tür klinik deneylere ara verilmesi çok olağandışı değil ama raporlanması çok da sık rastlanmayan bir durum. Hayvanlar üzerinde yapılan deneyler sonrasında, aşının "güçlü nötrleştirme" ile antikorlar üretilmesini, tek bir dozla da "tamamıyla ya da tamamına yakın koruma" sağladığı açıklanmıştı.

Johnson & Johnson'ın 60 bin denek üzerindeki testlerine ara verildi

Sputnik V: Gamaleya Epidemiyoloji ve Mikrobiyoloji Ulusal Araştırma Merkezi

Rusya'nın Sputnik V adını taşıyan Covid-19 aşı adayı, adenovirüs vektörüne dayalı. Rus hükümetinin, üçüncü test aşaması tamamlanmadan, 11 Ağustos'ta genel kullanıma onay verdiği aşının ilk iki test aşamasının 76 kişide güçlü bağışıklık sağladığı açıklanmıştı.

Uzmanlar uyarıyor: Yolumuz uzun

Koronavirüse karşı aşı çalışmalarında kaydedilen hızlı ilerleyişin insanlık tarihinde, aşı bilimi tarihinde, emsali olmasa da, uzmanlar güvenli ve etkili bir Covid-19 aşısı için yolun epey uzun olduğu konusunda uyarıyor.

Her ne kadar on binlerce hatta yüz binlerce insan üzerinde yürütülen deneyler bir aşının güvenli ve etkin olduğu hakkında bilgi edinebilinmesini sağlasa da, bu testlerin farklı bireylerde, farklı zamanlarda yol açabileceği tüm yan etkilerin bilinmesini, öngörülebilmesini sağlamıyor.

ABD'deki Johns Hopkins Bloomberg Kamu Sağlığı Okulu'nun Uluslararası Aşıya Erişim Merkezi Direktör Yardımcısı Naor Bar Zeev, onay verilmiş aşıların ne kadar güvenli ve etkin olduklarına ilişkin çalışmaların, üç aşamalı onay süreçlerinden sonra da devam etmesi gerektiğine vurgu yapıyor.

DW'nin sorularını yanıtlayan Bar Zeev, klinik deneylerde aşıların denetimlerine devam edildiği durumlara bazen "dördüncü aşama” denildiğini ve bunun bazen yıllarca sürdüğünü anlatıyor.

Bar Zeev, "Aşı bulunduğunda herşeyin eskisi gibi olacağı yönünde halkta bir beklenti olduğunu düşünüyorum. Maske takılmayacağı, fiziki mesafeye gerek olmayacağı düşünülüyor. Ama bu aşı ile ilgili yanlış bir algıyı ortaya koyuyor. Çünkü aşı, en azından ilk dönem, bunu sağlayamayacak" diye konuştu.

Yorumlar (0)
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 27 60
2. Galatasaray 27 57
3. Fenerbahçe 27 55
4. Trabzonspor 27 51
5. Hatayspor 28 46
6. Alanyaspor 27 43
7. Gaziantep FK 28 43
8. Karagümrük 28 41
9. Göztepe 27 36
10. Antalyaspor 27 35
11. Sivasspor 26 33
12. Konyaspor 26 32
13. Malatyaspor 28 31
14. Kayserispor 27 31
15. Kasımpaşa 27 29
16. Başakşehir 28 29
17. Rizespor 27 28
18. Ankaragücü 27 26
19. Erzurumspor 27 26
20. Denizlispor 27 24
21. Gençlerbirliği 27 21
Takımlar O P
1. Giresunspor 25 53
2. Samsunspor 25 50
3. İstanbulspor 25 47
4. Adana Demirspor 25 45
5. Altınordu 25 45
6. Altay 24 41
7. Tuzlaspor 24 41
8. Ankara Keçiörengücü 25 40
9. Bursaspor 25 34
10. Ümraniye 25 34
11. Bandırmaspor 25 32
12. Boluspor 25 29
13. Menemenspor 25 27
14. Adanaspor 24 26
15. Balıkesirspor 24 25
16. Akhisar Bld.Spor 25 22
17. Ankaraspor 25 16
18. Eskişehirspor 25 7
Takımlar O P
1. Man City 27 65
2. Leicester City 28 53
3. M. United 27 51
4. Chelsea 27 47
5. Everton 26 46
6. West Ham 26 45
7. Liverpool 28 43
8. Tottenham 26 42
9. Aston Villa 26 40
10. Arsenal 27 38
11. Leeds United 26 35
12. Wolverhampton 28 35
13. Crystal Palace 27 34
14. Southampton 27 33
15. Burnley 28 30
16. Newcastle 27 27
17. Brighton 27 26
18. Fulham 28 26
19. West Bromwich 28 18
20. Sheffield United 28 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 25 59
2. Barcelona 26 56
3. Real Madrid 26 54
4. Sevilla 25 48
5. Real Sociedad 25 42
6. Real Betis 25 39
7. Villarreal 26 37
8. Celta de Vigo 26 33
9. Granada 25 33
10. Levante 25 32
11. Athletic Bilbao 24 30
12. Valencia 26 30
13. Osasuna 26 28
14. Cádiz 26 28
15. Getafe 26 27
16. Real Valladolid 26 25
17. Elche 25 24
18. Eibar 26 22
19. Deportivo Alaves 25 22
20. Huesca 26 20
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 07 Mart 2021
İmsak 05:58
Güneş 07:22
Öğle 13:20
İkindi 16:33
Akşam 19:08
Yatsı 20:27