Korona aşısının riskleri ve yan etkileri

Hızlı geliştirilen koronavirüs aşıları gerçekten de güvenli mi? Hangi reaksiyonlar normal kabul ediliyor? Hangi yan etkiler ortaya çıkıyor? Koronavirüs aşısına dair merak edilenleri derledik.

SAĞLIK 06.01.2021, 15:52 Tugs Enkh
56
Korona aşısının riskleri ve yan etkileri

Dünya genelinde milyonlarca insan yakında yeni tip koronavirüse (SARS-CoV-2) karşı aşı olmayı umuyor. Ancak birçok kişinin aşı konusunda çekinceleri de var; bir yandan koronavirüsten korunmak isterken diğer yandan aşının yan etkilerinden çekiniyorlar. Bu kişiler, aşı adaylarının hızlı geliştirilmiş olmasından ötürü güvenilir olup olmadığı ve yan etkilerin yeterince araştırıp araştırılmadığı konusunda tereddütlüler. 

Peki, hangi reaksiyonlar normal, aşıların olası yan etkileri neler? Aşı olmalı mıyız?

Normal aşı reaksiyonları

Aşı sonrası vücudun bazı reaksiyonlar göstermesi normal sayılıyor; örneğin aşının vurulduğu yerde kızarıklık, şişlik ve ağrı yaşanması. Ayrıca aşı sonrası yorgunluk, ateş, baş ve eklem ağrıları da ilk üç gün içerisinde ortaya çıkabilecek olağan reaksiyonlar arasında.

Bu reaksiyonlar genelde orta dereceli seyrediyor ve birkaç gün içerisinde kendiliğinden kayboluyor. Vücudun verdiği bu tepkiler, aşının etkili olduğunu ve bağışıklık sisteminin aşıya cevap vererek antikor üretmeye başladığını gösteriyor.

Halihazırda uygulanmaya başlanan Biontech/Pfizer, Moderna, AstraZeneca ve Rus aşısı Sputnik V aşılarından sonra da tipik sayılan bu yan etkilerin ortaya çıktığı gözlendi.

Nadiren ciddi yan etkiler

Tipik aşı reaksiyonlarının yanı sıra bazı münferit durumlarda aşı sonrası alerjik şok gibi ciddi yan etkilerin meydana geldiği de görüldü ancak bunların istisna olduğu belirtiliyor. Genel olarak Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ve Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) onay verdiği aşılar güvenli olarak görülüyor.

Yeni bir teknoloji olan mRNA teknolojisi ile üretilen yeni aşılar, klasik aşılara kıyasla daha farklı özelliklere sahip. Bu aşılar herhangi bir zayıflatılmış veya öldürülmüş virüs yerine yalnızca Covid-19 patojeninin bir bileşenini oluşturmak için genetik talimatlar içeriyorlar.

Diğer aşılar ise genelde viral vektör tekniğiyle üretilen aşılar. Viral vektör aşılar, zararsız adenovirüsleri (yalnızca şempanzeleri enfekte eden soğuk algınlığı virüsleri gibi), başat protein olan SARS-CoV-2'nin yüzey proteinine sokmak için taşıyıcı olarak kullanan ve böylece bağışıklık reaksiyonunu tetikleyen aşılar olarak biliniyor.

İşte en çok söz edilen koronavirüs aşıları:

Symbolbild Corona Impfstoff Biontech und Pfizer BNT162bt

BioNTech-Pfizer aşısının riskleri ve yan etkileri:

Etkin maddesi BNT162b2 olan aşının onay sürecinde ciddi yan etkiler görülmedi. Yorgunluk ve baş ağrısı gibi tipik yan etkilerin ise yaşlılarda daha nadir ve hafif derecede ortaya çıktığı gözlendi. Ancak aşının uygulanmaya başlamasından bu yana bazı kişilerin aşılamanın hemen sonrasında alerjik reaksiyonlar gösterdiği görüldü. ABD'de bir ve İngiltere'de iki kişi, cilt kızarıklığı ve nefes darlığı ile birlikte anafilaktik şok olarak bilinen duruma maruz kaldı. Bu kişilerin bir hastalık ve alerji öyküsü bulunmadığı için İngiliz merciler alerjisi bulunan kişileri aşıya karşı uyardı.

Moderna aşısının riskleri ve yan etkileri

ABD'li şirket Moderna’nın mRNA-173 etkin maddeli aşısı da BioNTech-Pfizer aşısına benzer bir genetik teknoloji ile üretildi. Üretici şirketin ve test yetkililerinin verilerine göre, aşı adayı klinik çalışmalar sırasında gönüllüler tarafından iyi tolere edildi. Tipik aşı reaksiyonları hafif ve orta dereceli seyrederken, bağımsız denetleyici kurumun verdiği bilgilere göre, gönüllülerin yüzde 9,7'sinde bitkinlik meydana geldi. Moderna aşısında da aşının uygulandığı gönüllülerin çok az bir kısmında alerjik reaksiyonlar görüldü, çok çok az sayıda kişide ise yüz felci meydana geldi. Ancak yan etkilerin mRNA'dan değil, mRNA'nın taşıyıcıları olarak görev yapan ve daha sonra vücut tarafından parçalanan lipit nanopartiküllerinden kaynaklandığı tahmin ediliyor.

Covid-19 Impfung Moderna, Symbolbild

AstraZeneca aşısının riskleri ve yan etkileri

İngiliz-İsveç ortaklı şirket AstraZeneca'nın eylül ayında yürüttüğü klinik deneyler sırasında bir kişide aşılamadan sonra omurilik iltihabının görülmesi büyük tartışma yaratmıştı. Bir uzman kurul omurilik iltihabının aşı ile bir bağlantısı olmadığını tespit edene kadar klinik deneylere ara verildi. AstraZeneca aşısının uygulanmasından sonra da tipik sayılan aşının yapıldığı yerde kızarıklık, şişme, yorgunluk gibi yan etkilerin meydana geldiği bildirildi. Bu aşıda da yan etkiler yaşlı kişilerde çok hafif düzeyde ve ender şekilde ortaya çıktı. AstraZeneca aşısı viral vektör tekniğiyle üretiliyor.

Sputnik-V aşısının riksleri ve yan etkileri

Rus aşısı Sputnik-V Rusya'da 2020'nin ağustos ayında onay almıştı; ancak klinik deneylerin üçüncü fazının sonuçları beklenmemişti. Sputnik V iki farklı modifiye edilmiş adenovirüs ile üretiliyor. Moskova'daki Gamaleya Araştırma Merkezi tarafından geliştirilen aşıyla ilgili dünya genelinde önemli çekinceler bulunuyordu, çünkü sunulan aşı çalışmasında manipülasyona işaret edebilecek tekrarlar vardı. Buna rağmen Sputnik V aşısı, Rusya'nın yanı sıra Belarus, Birleşik Arap Emirlikleri, Hindistan, Brezilya ve Arjantin'de de uygulanıyor.

2 Ocak 2021'de Rusya Sağlık Bakanı Mihail Muraşko gazetecilere yaptığı açıklamada, 1,5 milyon dozdan fazla aşının Rusya'nın çeşitli bölgelerine sevkiyatının yapıldığını ve toplam 800 binden fazla kişinin aşılandığını açıkladı. Rusya Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre, şu ana kadar olağan yan etkiler olarak kabul edilen baş ağrısı ve ateş gibi şikayetler kayda geçti. Arjantin Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre de aşı yapılan toplam 32 bin 13 kişiden şu ana kadar sadece 317'sinde bu türden yan etkiler gözlendi. Sputnik-V aşısının ciddi yan etkileri olduğuna dair şu ana kadar bir bildirimde bulunulmadı.

Sinovac Biotech I Corona Impfstoff

Çin aşılarının riskleri ve yan etkileri

Halihazırda Çin'de dört şirket tarafından üretilen beş aşı adayı klinik deneylerin üçüncü aşamasında bulunuyor: Devlet şirketi Sinopharm'ın aşısı ile özel şirketler Anhui Zhifei Longcom Biologic Pharmacy, Cansino ve Sinovac'ın aşı adayları.

Dört aşı adayından üçü inaktif aşı olarak bilinen öldürülen virüsün vücuda enjekte edilmesi prensibine dayanıyor. Bu yöntem özellikle çocuk felci ve kuduz aşısına karşı yıllardır kullanılıyor. Türkiye'nin de sipariş ettiği Sinovac şirketine ait Coronavac aşısının klinik deneylerinin birinci ve ikinci aşamasının sonuçları Kasım ayında The Lancet Infectious Diseases bilim dergisinde açıklandı. Sonuçlara göre, aşının ciddi bir yan etkisi gözlemlenmedi. Gönüllülerin bildirdiklerine göre, hafif dereceli yan etkiler meydana geldi ve bu yan etkiler iki gün içerisinde kayboldu. En önemli yan etki olarak ise aşının vurulduğu yerdeki ağrı gösterildi. Sinovac aşısında da ilk dozun vurulmasından sonra bir kişide ağır alerjik reaksiyonlar gözlendiği bildirildi. Ancak söz konusu deneğin, ikinci dozun enjekte edilmesinden sonra benzer reaksiyonlar göstermediği belirtildi. 

Aşının risklerini göze almak gerekir mi?

Bu sorunun yanıtını herkes kendisi için verecek. Çünkü bu avantaj ve risklerin kişisel olarak değerlendirilmesi sonucu verilecek bir karar. Benim için önemli olan kendimi ve diğerlerini koruyarak yeniden normal bir hayat sürmek mi; yoksa yeni aşı teknolojilerinin riskleri göze alınamayacak kadar büyük mü?

Şu ana kadar kayda geçen riskler ve yan etkiler geçen aylardan elde edilen verilere dayanıyor; aşıların uzun dönemli etkileri konusunda elde bir bilgi yok. Net durumu, aşılama sürecini takip eden uzun dönemli araştırmaların sonuçları ortaya koyacak.

Risk ve fayda analizi

Robert-Koch Enstitüsü'ne bağlı Daimi Aşı Komisyonu üyesi Christian Bogdan'ın verdiği bilgilere göre aşı yaptırma kararı genel anlamıyla risk-fayda analizine dayanıyor. Alman haber ajansına değerlendirmede bulunan uzman, "Koronavirüse yakalandığı takdirde ölüm riski yüzde 20 olan yaşlı bir kişi aşı olduğu takdirde ciddi yan etkinin ortaya çıkması riski 50 binde 1 ise bu riski göze almak gerekir” dedi. Diğer yandan Bogdan çocukların aşılanmasının ise gerekli olmadığı belirtiyor, zira çocukların Covid-19'dan dolayı ölüm olasılığı neredeyse sıfır.

Ayrıca uzman hamile ve emziren kadınların da bu konudaki verilerin eksikliğinden ötürü aşı yaptırmaması gerektiğini belirtiyor. ABD Hastalıkları Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) ise hamile ve emziren kadınların doktor tavsiyesi ile mRNA aşıları ile aşılanmasının sakıncası olmadığını belirtiyor.

Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 13 33
2. Hatayspor 13 26
3. Konyaspor 13 26
4. Alanyaspor 13 24
5. Fenerbahçe 13 23
6. Karagümrük 13 22
7. Başakşehir 14 22
8. Galatasaray 13 21
9. Beşiktaş 13 20
10. Adana Demirspor 14 20
11. Altay 14 17
12. Kayserispor 13 16
13. Antalyaspor 13 15
14. Gaziantep FK 13 15
15. Sivasspor 13 13
16. Giresunspor 13 13
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 13 12
18. Göztepe 13 10
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 13 7
Takımlar O P
1. Ümraniye 12 27
2. Ankaragücü 13 27
3. Eyüpspor 13 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. Tuzlaspor 12 20
7. Kocaelispor 12 20
8. İstanbulspor 12 19
9. Adanaspor 13 18
10. Gençlerbirliği 13 17
11. Samsunspor 12 16
12. Bursaspor 13 14
13. Denizlispor 12 14
14. Menemenspor 12 14
15. Manisa FK 14 14
16. Boluspor 12 13
17. Ankara Keçiörengücü 12 10
18. Altınordu 13 10
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 12 29
2. Man City 12 26
3. Liverpool 12 25
4. West Ham 12 23
5. Arsenal 12 20
6. Wolverhampton 12 19
7. Tottenham 12 19
8. M. United 12 17
9. Brighton 12 17
10. Crystal Palace 12 16
11. Everton 12 15
12. Leicester City 12 15
13. Southampton 12 14
14. Brentford 12 13
15. Aston Villa 12 13
16. Watford 12 13
17. Leeds United 12 11
18. Burnley 12 9
19. Norwich City 12 8
20. Newcastle 12 6
Takımlar O P
1. Real Madrid 13 30
2. Real Sociedad 14 29
3. Sevilla 13 28
4. Atletico Madrid 13 26
5. Real Betis 14 24
6. Rayo Vallecano 14 23
7. Barcelona 13 20
8. Athletic Bilbao 14 20
9. Osasuna 14 19
10. Valencia 14 18
11. Espanyol 14 17
12. Villarreal 13 16
13. Mallorca 14 15
14. Deportivo Alaves 13 14
15. Celta de Vigo 14 13
16. Granada 14 12
17. Cádiz 14 12
18. Elche 14 11
19. Getafe 14 9
20. Levante 14 7
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 27 Kasım 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı