Koronavirüs aşı denemesi: Nasıl yapılıyor, güvenli mi, ne zaman sonuç verecek?

Avrupa çapında insanlar üzerinde ilk aşı denemesi Oxford'da başlatıldı ve 800'ü aşkın gönüllüden ilk ikisinin aşıları yapıldı.

SAĞLIK 24.04.2020, 19:06 Mehmet Taisi Guzel
40
Koronavirüs aşı denemesi: Nasıl yapılıyor, güvenli mi, ne zaman sonuç verecek?

Gönüllülerin yarısına Covid-19 aşısı, diğer yarısına da menenjitten koruyan ama koronavirüsü etkilemeyen bir aşı yapılacak. 

Deneyin püf noktası şu: Gönüllüler kendilerine hangi aşının yapıldığını bilmeyecekler. Bunu sadece doktorlar bilecek. 

Aşı olan ilk iki kişiden biri olan mikrobiyolog Elisa Granato BBC'ye, "Ben bir bilim insanıyım, o yüzden bilimsel süreçlere olabildiğince katkım olsun istedim" dedi. 

Aşı Oxford Üniversitesi'den bir grup bilim insanı tarafından üç aylık bir çalışma sürecinde üretildi. 

Denemeler öncesi çalışmalara başkanlık yapan aşı bilim profesörü Sarah Gilbert, "Şahsen ben bu aşının başarılı olacağı konusunda bayağı umutluyum" diyor. 

"Tabii önce denememiz ve insanlar üzerindeki etkilerine dair verileri görmemiz lazım. Aşıyı yaygın olarak kullanmaya başlamadan önce gerçekten işe yaradığını, insanları koronavirüsten koruduğunu gösterebilmeliyiz."

Aşı hangi yöntemle üretildi?

Aşı üretmenin bilinen birçok yöntemi var. 

Bu aşı, şempanzelerde görülen normal ve zararsız bir grip virüsünün (adenovirüs) zayıflatılması ve insan vücudunda gelişemeyecek şekilde değiştirilmesi yoluyla hazırlandı. Bilim insanları bu virüse, koronavirüsün yüzeyinden alınan proteinlerin genini yerleştirdiler. 

Bu proteinlerin çoğalmaya başlamasıyla insan vücudunun antikorlar ve savaşçı hücreler üretmeye başlaması ve aşının bu yolla koronavirüse karşı koruyucu etki yaratması umuluyor. 

Oxford'daki ekip daha önce yine bir başka koronavirüs türü olan Mers'a karşı aynı yöntemle aşı üretmiş, bu aşıyla insanlar üzerindeki denemelerde umut verici sonuçlar elde edilmişti. 

GRAFİK

İşe yaradığı nasıl anlaşılacak?

Covid-19 aşısının işe yarayıp yaramadığını araştırma ekibi önümüzdeki aylarda iki ayrı tür aşı uygulanan yüzlerce kişilik iki gruptan ne kadar kişinin koronavirüse yakalandığını izleyerek anlayabilecek. Bunun başka bir yolu yok. 

Ama İngiltere'de salgın hızını büyük ölçüde kaybederse bilim insanlarının elinde aşının başarısını ölçmek için yeterince veri birikemeyebilir. 

Çalışmanın başını çeken Oxford Aşı Grubu'nun yöneticisi Profesör Andrew Pollard "Bu salgın dalgasının ucunu yakalamaya çalışıyoruz. Eğer yakalayamazsak aşının işe yarayıp yaramadığını birkaç ay içinde anlamamız mümkün olmayacak. Fakat virüs henüz gerilemiş değil ve salgının daha bir süre daha devam edeceğini düşünüyoruz." 

Aşı araştırmasını yürütenler, insanlar üzerindeki denemelere, virüse daha çok maruz kalma ihtimali olan yerel sağlık çalışanlarının katılmasını önceliyorlar. 

Ayrıca önümüzdeki aylarda 5 bin gönüllüyü kapsayan ve yaş sınırı olmayan daha büyük bir denemeye başlanacak. 

Yaşlıların bağışıklık sistemi diğer insanlara göre aşıya daha zayıf direnç gösteriyor. Araştırmacılar bu nedenle yaşa göre iki ayrı doz uygulamak gerekip gerekmediğini de değerlendiriyor. 

Oxford ekibi ayrıca hastalığın yayılma hızının büyüdüğü Kenya'daki araştırmacılarla, orada bir aşı denemesi yapma ihtimali üzerinde de çalışıyor. 

Aslında birçok aşı hastalıklara yol açan virüslerin zayıflatılmış hali vücuda verilerek yapılıyor. Bu yolla çok daha doğrudan ve hızlı bir sonuç alınabilirdi. 

Ama koronavirüs için bu yolun denenmemesinin basit bir sebebi var: Covid-19'un henüz bilinen etkili bir tedavisi yok. Bu yüzden insanlara bu virüsü vermek hayatlarını tehlikeye atabileceği için etik olarak sorunlu. 

Yine de Profesör Pollard, gelecekte böyle bir aşı üretilmesinin söz konusu olabileceğini söylüyor:

"Eğer hastalığın tedavisinde bazı güvenilir yöntemler geliştirebilir ve gönüllülerin güvenliğini sağlayabilirsek, bu aşıyı denemek için çok iyi bir yöntem. 

Aşı denemesi güvenli mi?

Aşı için gönüllü olan denekler önümüzdeki aylarda dikkatle takip edilecek. 

Kendilerine aşıdan sonraki bir kaç gün kollarının biraz acıyabileceği, aşının baş ağrısı ya da ateşe yol açabileceği anlatıldı. 

Ayrıca teorik olarak da olsa virüsün daha ağır sonuçlara yol açması ve ciddi bir koronavirüs vakası haline gelmesi ihtimalinin de bulunduğu söylendi.

Sars virüsüne karşı hayvanlar üzerinde yapılan ilk aşı denemelerinde bu tür şeyler yaşanmıştı. 

Fakat Oxford'daki ekip, aşının bu tür sonuçlara yol açması ihtimalinin çok çok düşük olduğunu ve hayvanlar üzerinde yapılan denemelerin olumlu geçtiğini söylüyorlar.

Ekip, başarılı olduğu kanıtlanırsa Eylül ayına kadar 1 milyon doz civarında aşı üretilebilmesini ve sonra çok daha büyük çaplı üretime geçilmesini umuyor. 

Aşı önceliği kimin olacak? 

Profesör Gilbert henüz bunun belli olmadığını söylüyor ve "Ne olacağına karar vermek bizim işimiz değil. Biz işe yarayan bir aşı yapmak ve bunun üretimini sağlamak için çalışıyoruz. Gerisine başkaları karar verecek" diyor. 

Profesör Pollard da, "En çok ihtiyacı olanlara, sadece İngiltere'de değil kalkınmakta olan ülkelerde de en acil olarak ihtiyaç duyanlara yetecek kadar doz aşının üretilmesini sağlamamız gerekiyor" diye ekliyor. 

Londra'daki Imperial College'dan bir başka uzman heyet de insanlar üzerinde koronavirüs aşısı denemelerine Haziran ayında başlayabilmeyi umuyor.

Oxford ve Imperial ekipleri hükümetten bu araştırmalar için 40 milyon sterlini aşkın kamu fonu aldılar. 

Sağlık Bakanı Matt Hancock her iki grup araştırmacıdan da övgüyle bahsetti ve aşıyı geliştirmek için İngiltere'nin bütün olanaklarını seferber edeceğini söyledi. 

İngiltere'de hükümete danışmanlık yapan bilim heyetinden, baş sağlık uzmanı Profesör Chris Whitty daha önce önümüzdeki bir yıl içinde bir aşı ya da Covid-19'u tedavi edecek bir ilacın kullanılmaya başlaması ihtimalinin bulunmadığını söylemişti.

Yorumlar (0)
12°
hafif yağmur
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 19 41
2. Fenerbahçe 19 39
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Trabzonspor 20 33
6. Alanyaspor 19 31
7. Hatayspor 19 31
8. Karagümrük 19 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Bursaspor 18 30
7. Tuzlaspor 17 30
8. Ankara Keçiörengücü 17 28
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 17 44
2. Real Madrid 19 40
3. Sevilla 19 36
4. Barcelona 18 34
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 19 28
8. Real Betis 20 27
9. Cádiz 20 24
10. Levante 19 23
11. Getafe 18 23
12. Celta de Vigo 19 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 19 20
15. Real Valladolid 20 20
16. Eibar 19 19
17. Deportivo Alaves 20 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 19 16
20. Huesca 20 13
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 24 Ocak 2021
İmsak 06:46
Güneş 08:15
Öğle 13:21
İkindi 15:54
Akşam 18:18
Yatsı 19:41