Koronavirüs aşı denemesi: Nasıl yapılıyor, güvenli mi, ne zaman sonuç verecek?

Avrupa çapında insanlar üzerinde ilk aşı denemesi Oxford'da başlatıldı ve 800'ü aşkın gönüllüden ilk ikisinin aşıları yapıldı.

SAĞLIK 24.04.2020, 19:06 Mehmet Taisi Guzel
42
Koronavirüs aşı denemesi: Nasıl yapılıyor, güvenli mi, ne zaman sonuç verecek?

Gönüllülerin yarısına Covid-19 aşısı, diğer yarısına da menenjitten koruyan ama koronavirüsü etkilemeyen bir aşı yapılacak. 

Deneyin püf noktası şu: Gönüllüler kendilerine hangi aşının yapıldığını bilmeyecekler. Bunu sadece doktorlar bilecek. 

Aşı olan ilk iki kişiden biri olan mikrobiyolog Elisa Granato BBC'ye, "Ben bir bilim insanıyım, o yüzden bilimsel süreçlere olabildiğince katkım olsun istedim" dedi. 

Aşı Oxford Üniversitesi'den bir grup bilim insanı tarafından üç aylık bir çalışma sürecinde üretildi. 

Denemeler öncesi çalışmalara başkanlık yapan aşı bilim profesörü Sarah Gilbert, "Şahsen ben bu aşının başarılı olacağı konusunda bayağı umutluyum" diyor. 

"Tabii önce denememiz ve insanlar üzerindeki etkilerine dair verileri görmemiz lazım. Aşıyı yaygın olarak kullanmaya başlamadan önce gerçekten işe yaradığını, insanları koronavirüsten koruduğunu gösterebilmeliyiz."

Aşı hangi yöntemle üretildi?

Aşı üretmenin bilinen birçok yöntemi var. 

Bu aşı, şempanzelerde görülen normal ve zararsız bir grip virüsünün (adenovirüs) zayıflatılması ve insan vücudunda gelişemeyecek şekilde değiştirilmesi yoluyla hazırlandı. Bilim insanları bu virüse, koronavirüsün yüzeyinden alınan proteinlerin genini yerleştirdiler. 

Bu proteinlerin çoğalmaya başlamasıyla insan vücudunun antikorlar ve savaşçı hücreler üretmeye başlaması ve aşının bu yolla koronavirüse karşı koruyucu etki yaratması umuluyor. 

Oxford'daki ekip daha önce yine bir başka koronavirüs türü olan Mers'a karşı aynı yöntemle aşı üretmiş, bu aşıyla insanlar üzerindeki denemelerde umut verici sonuçlar elde edilmişti. 

GRAFİK

İşe yaradığı nasıl anlaşılacak?

Covid-19 aşısının işe yarayıp yaramadığını araştırma ekibi önümüzdeki aylarda iki ayrı tür aşı uygulanan yüzlerce kişilik iki gruptan ne kadar kişinin koronavirüse yakalandığını izleyerek anlayabilecek. Bunun başka bir yolu yok. 

Ama İngiltere'de salgın hızını büyük ölçüde kaybederse bilim insanlarının elinde aşının başarısını ölçmek için yeterince veri birikemeyebilir. 

Çalışmanın başını çeken Oxford Aşı Grubu'nun yöneticisi Profesör Andrew Pollard "Bu salgın dalgasının ucunu yakalamaya çalışıyoruz. Eğer yakalayamazsak aşının işe yarayıp yaramadığını birkaç ay içinde anlamamız mümkün olmayacak. Fakat virüs henüz gerilemiş değil ve salgının daha bir süre daha devam edeceğini düşünüyoruz." 

Aşı araştırmasını yürütenler, insanlar üzerindeki denemelere, virüse daha çok maruz kalma ihtimali olan yerel sağlık çalışanlarının katılmasını önceliyorlar. 

Ayrıca önümüzdeki aylarda 5 bin gönüllüyü kapsayan ve yaş sınırı olmayan daha büyük bir denemeye başlanacak. 

Yaşlıların bağışıklık sistemi diğer insanlara göre aşıya daha zayıf direnç gösteriyor. Araştırmacılar bu nedenle yaşa göre iki ayrı doz uygulamak gerekip gerekmediğini de değerlendiriyor. 

Oxford ekibi ayrıca hastalığın yayılma hızının büyüdüğü Kenya'daki araştırmacılarla, orada bir aşı denemesi yapma ihtimali üzerinde de çalışıyor. 

Aslında birçok aşı hastalıklara yol açan virüslerin zayıflatılmış hali vücuda verilerek yapılıyor. Bu yolla çok daha doğrudan ve hızlı bir sonuç alınabilirdi. 

Ama koronavirüs için bu yolun denenmemesinin basit bir sebebi var: Covid-19'un henüz bilinen etkili bir tedavisi yok. Bu yüzden insanlara bu virüsü vermek hayatlarını tehlikeye atabileceği için etik olarak sorunlu. 

Yine de Profesör Pollard, gelecekte böyle bir aşı üretilmesinin söz konusu olabileceğini söylüyor:

"Eğer hastalığın tedavisinde bazı güvenilir yöntemler geliştirebilir ve gönüllülerin güvenliğini sağlayabilirsek, bu aşıyı denemek için çok iyi bir yöntem. 

Aşı denemesi güvenli mi?

Aşı için gönüllü olan denekler önümüzdeki aylarda dikkatle takip edilecek. 

Kendilerine aşıdan sonraki bir kaç gün kollarının biraz acıyabileceği, aşının baş ağrısı ya da ateşe yol açabileceği anlatıldı. 

Ayrıca teorik olarak da olsa virüsün daha ağır sonuçlara yol açması ve ciddi bir koronavirüs vakası haline gelmesi ihtimalinin de bulunduğu söylendi.

Sars virüsüne karşı hayvanlar üzerinde yapılan ilk aşı denemelerinde bu tür şeyler yaşanmıştı. 

Fakat Oxford'daki ekip, aşının bu tür sonuçlara yol açması ihtimalinin çok çok düşük olduğunu ve hayvanlar üzerinde yapılan denemelerin olumlu geçtiğini söylüyorlar.

Ekip, başarılı olduğu kanıtlanırsa Eylül ayına kadar 1 milyon doz civarında aşı üretilebilmesini ve sonra çok daha büyük çaplı üretime geçilmesini umuyor. 

Aşı önceliği kimin olacak? 

Profesör Gilbert henüz bunun belli olmadığını söylüyor ve "Ne olacağına karar vermek bizim işimiz değil. Biz işe yarayan bir aşı yapmak ve bunun üretimini sağlamak için çalışıyoruz. Gerisine başkaları karar verecek" diyor. 

Profesör Pollard da, "En çok ihtiyacı olanlara, sadece İngiltere'de değil kalkınmakta olan ülkelerde de en acil olarak ihtiyaç duyanlara yetecek kadar doz aşının üretilmesini sağlamamız gerekiyor" diye ekliyor. 

Londra'daki Imperial College'dan bir başka uzman heyet de insanlar üzerinde koronavirüs aşısı denemelerine Haziran ayında başlayabilmeyi umuyor.

Oxford ve Imperial ekipleri hükümetten bu araştırmalar için 40 milyon sterlini aşkın kamu fonu aldılar. 

Sağlık Bakanı Matt Hancock her iki grup araştırmacıdan da övgüyle bahsetti ve aşıyı geliştirmek için İngiltere'nin bütün olanaklarını seferber edeceğini söyledi. 

İngiltere'de hükümete danışmanlık yapan bilim heyetinden, baş sağlık uzmanı Profesör Chris Whitty daha önce önümüzdeki bir yıl içinde bir aşı ya da Covid-19'u tedavi edecek bir ilacın kullanılmaya başlaması ihtimalinin bulunmadığını söylemişti.

Yorumlar (0)
10°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 32 70
2. Fenerbahçe 32 63
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Gaziantep FK 31 50
6. Alanyaspor 32 49
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 33 49
9. Sivasspor 32 47
10. Göztepe 33 46
11. Antalyaspor 33 42
12. Konyaspor 32 40
13. Ankaragücü 32 36
14. Rizespor 32 36
15. Kasımpaşa 32 35
16. Malatyaspor 31 33
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 32 33
19. Gençlerbirliği 32 31
20. Erzurumspor 33 28
21. Denizlispor 31 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 29 60
2. Samsunspor 29 57
3. Adana Demirspor 29 55
4. Altay 29 53
5. Altınordu 29 52
6. İstanbulspor 29 51
7. Ankara Keçiörengücü 29 49
8. Ümraniye 29 41
9. Tuzlaspor 29 41
10. Bursaspor 29 40
11. Bandırmaspor 29 39
12. Boluspor 29 35
13. Balıkesirspor 29 32
14. Adanaspor 29 31
15. Menemenspor 29 30
16. Akhisar Bld.Spor 29 25
17. Ankaraspor 29 22
18. Eskişehirspor 29 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 31 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 31 49
8. Everton 29 47
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 30 36
15. Burnley 31 33
16. Brighton 30 32
17. Newcastle 31 32
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 30 21
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 29 58
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 29 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 12 Nisan 2021
İmsak 04:52
Güneş 06:23
Öğle 13:10
İkindi 16:51
Akşam 19:47
Yatsı 21:12